Giáo án Ngữ văn 8 - Tuần 1 - Năm học 2021-2022

 Tuần 1 Ngày soạn: 2/9/2021 
 Từ tiết 1, 2 
 TÔI ĐI HỌC
 (Thanh Tịnh)
 I. MỤC TIÊU:
 1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ:
 - Kiến thức: Hiểu và cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của 
 nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời qua áng văn hồi tưởng giàu 
 chất thơ của Thanh Tịnh.
 - Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm, kĩ năng phát hiện, phân tích tâm trạng nhân vật 
 “tôi”- người kể chuyện và liên tưởng đến những kỉ niệm của bản thân.
 - Thái độ: Thấy được nét đặc sắc của ngòi bút văn xuôi Thanh Tịnh.
 2. Phẩm chất năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh:
 - Năng lực tự học, đọc hiểu: Giáo dục hs có ý thức tự học, soạn bài, trả lời 
 câu hỏi ở nhà.
 - Năng lực hợp tác nhóm: Thảo luận trả lời câu hỏi GV đưa ra.
 - Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin về nội dung bài.
 II. CHUẨN BỊ:
 - Giáo viên: - Đọc kĩ nội dung văn bản
 - Tham khảo các tài liệu liên quan.
 Dẫn dắt hs vào nội dung bài học
 - Học sinh: chuẩn bị theo yêu cầu.
 III. CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
 1. Ổn định lớp: ( 1 phút) Kiểm tra sĩ số học sinh, tình hình lớp.
 2. Kiểm tra bài cũ: 
 Kiểm tra việc chuẩn bị tập soạn 
 3. Bài mới:
 HĐ 1: (1 phút) HĐ tìm hiểu thực tiễn (Tình huống xuất phát/ mở đầu/ khởi 
 động): 
 * Giới thiệu bài:
 Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm tuổi học trò thường được lưu giữ 
 bền lâu trong trí nhớ. Đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đến trường đầu tiên.
 “Ngày đầu tiên đi học
 Mẹ dắt tay đến trường
 Em vừa đi vừa khóc
 Mẹ dỗ dành yêu thương”.
 Thật khó diễn tả bằng lời những cảm xúc của các em học sinh lúc đó. Bởi mỗi 
 người lại có những cảm xúc riêng. Hôm nay, cô và các em sẽ được tìm hiểu tâm 
 trạng của một bạn học trò xưng “tôi” trong văn bản “Tôi đi học” với những kỉ 
 niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấy. 
 Hoạt động của GV và HS Nội dung
Hoạt động 2: (4 phút) I.Tác giả, tác phẩm: 
* GV hướng dẫn cách đọc:
 Đọc với giọng chậm, dịu dàng, lắng sâu; chú ý ngữ 
điệu.
* GV đọc mẫu: Từ đầu -> Tôi đi học.
 - Gọi 2 HS đọc nối tiếp đến hết.
 - Nhận xét cách đọc của học sinh. H: Qua chuẩn bị bài ở nhà, em hãy giới thiệu đôi nét về 
nhà văn Thanh Tịnh? 1.Tác giả: 
-> Thanh Tịnh (1911- 1988) Tên khai sinh là Trần Văn Thanh Tịnh (1911- 1988) 
Ninh quê ở xóm Gia Lạc, ven sông Hương, ngoại ô tp Tên khai sinh là Trần 
Huế. Năm lên 6 tuổi được đổi tên là Trần Thanh Tịnh, Văn Ninh quê ở xóm Gia 
học tiểu học và trung học tại Huế. Từ năm 1933, bắt đầu Lạc, ven sông Hương, 
đi làm và vào nghề dạy học. Đây cũng là thời gian ông ngoại ô tp Huế.
bắt đầu sáng tác văn chương.
 Trong sự nghiệp sáng tác của mình,Thanh Tịnh đã có 
mặt trong khá nhiều lĩnh vực: truyện ngắn, truyện dài, 
thơ, bút kí văn học...song có lẽ ông thành công hơn cả ở 
thể loại truyện ngắn và thơ. Những truyện ngắn hay nhất 
của Thanh Tịnh nhìn chung đều toát lên một tình cảm 
êm dịu, trong trẻo. Văn ông nhẹ nhàng mà thấm sâu, 
mang dư vị vừa man mác buồn thương, vừa ngọt ngào 
quyến luyến. “Tôi đi học” là một trường hợp tiêu biểu 2. Tác phẩm
như vậy. Tác phẩm được in trong tập “Quê mẹ” xuất Tác phẩm được in trong 
bản năm 1941. tập “Quê mẹ” xuất bản 
H: Ngay mở đầu truyện, tác gỉa đã viết: “Hằng năm, cứ năm 1941.
vào cuối thu...tựu trường”. Em hiểu “tựu trường” ở đây 
có nghĩa như thế nào?
->Đến trường khai giảng năm học mới. 
H: “Ông đốc trường Mĩ Lí cho gọi mấy cậu học trò mới 
đến” Vậy “ông đốc” ở đây là ai?
-> Ông hiệu trưởng.
H: Từ “lạm nhận” trong câu “ Tự nhiên lạm nhận là vật 
riêng của mình” có nghĩa là gì? 
-> Nhận quá đi, nhận vào mình những điều, những phần 
không phải của mình.
GV: Còn một số từ khó khác, trong quá trình tìm hiểu 
văn bản chúng ta sẽ giải thích tiếp.
Hoạt động 3: ( 35 phút) II. ĐỌC- TÌM HIỂU 
H: Trong văn bản, tác giả đã sử dụng những phương VĂN BẢN:
thức biểu đạt nào? 1.Tìm hiểu chung: 
-> Tự sự, miêu tả, biểu cảm. - Thể loại: Truyện ngắn 
GV: Giảng giải cho HS các biểu hiện và kết luận: Miêu trữ tình 
tả và biểu cảm trong văn tự sự cụ thể như thế nào, các - PTBĐ: Tự sự (biểu cảm, 
em sẽ được tìm hiểu kĩ trong tiết Tập làm văn. miêu tả 
? ngôi kể? - Ngôi kể: Ngôi thứ nhất 
H: Em có nhận xét gì về mạch kể của truyện? - Nội dung chính: Buổi 
-> Kể theo dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi”, theo tựu trường đầu tiên qua trí 
trình tự thời gian và không gian của buổi tựu trường nhớ của t/g. 
đầu tiên. - Bố cục: 3 phần
H: Có những nhân vật nào được kể lại trong truyện? 
Nhân vật chính là ai? Vì sao em biết?
-> Tôi, mẹ, ông đốc, những cậu học trò.
 Tôi là nhân vật chính. Vì nhân vật này được kể 
nhiều nhất, mọi sự việc trong truyện đều thông qua sự 
cảm nhận của nhân vật này. ? Nội dung chính của truyện?
H: Qua mạch kể của nhân vật “Tôi”, em hãy cho biết 
bố cục của văn bản gồm mấy phần? Nội dung từng 
phần là gì?
 - Phần 1 ( từ đầu trên ngọn núi) Khơi nguồn cảm 
 xúc, tâm trạng của nv tôi trên đường đến trường.
 - Phần 2 ( tiếp sắp hàng để vào lớp ): cảm xúc nv tôi 
 khi đứng trước sân trường.
 - Phần 3 (phần còn lại) Cảm xúc nhân vật "tôi" khi trong lớp 
 học.
GV: Truyện ngắn đậm chất trữ tình “Tôi đi học” của 
nhà văn Thanh Tịnh đã giúp chúng ta sống lại những kỉ 
niệm tuổi thơ mơn man, trong sáng ở buổi tựu trường 
đầu tiên. Những kỉ niệm ấy được khơi nguồn từ thời 
điểm nào? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu.
* HS đọc thầm 4 câu văn đầu. 2/ Nội dung:
H: Nỗi nhớ buổi tựu trường đầu tiên của tác giả được a. Sự hồi tưởng và tâm 
khơi nguồn từ thời điểm nào? trạng nhân vật tôi mỗi 
 khi mùa thu đến:
H: Vì sao cứ đến thời điểm này, những kỉ niệm của tác - Thời gian: cuối thu ( 
giả lại ùa về? ngày khai trường)
-> Do có sự liên tưởng tương đồng, tự nhiên giữa hiện - Không gian: Con đường 
tại và quá khứ. làng dài và hẹp, lá rụng 
GV: Cứ vào thời điểm ấy, cảnh vật ấy, không gian nhiều, mây bàng bạc.
ấy...làm cho nhân vật nghĩ ngay về ngày xưa theo 1 - Cảnh sinh hoạt: Mấy em 
quy luật tự nhiên cứ lặp đi lặp lại. Vì vậy tác giả đã viết nhỏ rụt rè. 
“ Hằng năm, cứ vào cuối thu...” - Trình tự: Từ hiện tại đến 
đó là thời điểm, là nơi chốn quen thuộc, gần gũi, gắn quá khứ. 
liền với tuổi thơ tác giả.Và đó cũng là lần đầu tiên được * Nghệ thuật: So sánh, từ 
cắp sách đến trường. láy diễn tả cảm xúc ( náo 
H: Khi nhớ lại những kỉ niệm cũ, nhân vật “tôi” có tâm nức, mơn man, tưng bừng, 
trạng như thế nào? rộn rã)
H: Em có nhận xét gì về nghệ thuật tu từ và cách sử -> Tâm trạng vui tươi, rộn 
dụng từ ngữ của tác giả khi nhớ lại buổi tựu trường đầu ràng, gợi lại những kỉ 
tiên? niệm êm đềm, trong sáng.
GV: Tác giả đã sử dụng nghệ thuật so sánh và từ láy để 
diễn tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật “tôi” khi nhớ 
lại những kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên. Những 
tình cảm trong sáng ấy nảy nở trong lòng “tôi” như 
những cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang 
đãng, mà “tôi” không thể nào quên. Câu văn như cánh 
cửa dịu dàng mở ra, dẫn người đọc vào một thế giới 
đầy ắp những sự việc, những con người, những cung 
bậc tâm tư tình cảm đẹp đẽ, trong sáng, rất đáng nhớ, 
đáng chia sẻ và trân trọng.
H: Những cảm xúc khi thì nao nức, mơn man (nhẹ nhàng), lúc lại tưng bừng, rộn rã (mạnh mẽ) có mâu 
thuẫn với nhau không? Vì sao?
-> Không mâu thuẫn. Ngược lại chúng còn gần gũi, bổ 
sung cho nhau nhằm diễn tả một cách cụ thể tâm trạng 
thực của nhân vật “tôi” khi ấy.
 Các từ láy đã góp phần rút ngắn khoảng cách thời 
gian giữa quá khứ và hiện tại. Chuyện đã xảy ra từ bao 
năm qua mà cứ như vừa mới xảy ra hôm qua, hôm kia.
GV: Vậy tâm trạng của “tôi” trong buổi tựu trường đầu 
tiên diễn ra như thế nào? Chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu.
Tiết 2. (31 phút). Tìm hiểu tâm trạng của “tôi” trong b. Diễn biến tâm trạng 
buổi tựu trường đầu tiên. nhân vật “tôi”: 
HS đọc thầm: Buổi mai...-> Trên ngọn núi. b1.Trên đường đến 
H: Trên con đường cùng mẹ tới trường, “tôi” đã quan trường: 
sát cảnh vật xung quanh và cảm thấy tâm trạng mình - Cảnh vật vẫn vậy nhưng 
như thế nào? nay thấy lạ, có sự thay đổi
H: Vì sao tâm trạng “tôi” lại có sự thay đổi như vậy? trong lòng.
-> Vì cảm giác nôn nao, bồn chồn của ngày đầu tiên đi - Thấy trang trọng và 
học đã ảnh hưởng đến sự cảm nhận của nv. đứng đắn. 
GV: Dấu hiệu đổi khác trong tình cảm và nhận thức Tâm trạng bỡ ngỡ, hồi 
của 1 cậu bé trong ngày đầu tiên đến trường: Tự thấy hộp, phấn khởi, vui mừng.
mình như đã lớn lên, con đường hằng ngày đi lại đã 
bao nhiêu lần hôm nay bỗng trở nên là lạ, mại vật 
đều như thay đổi...Đối với 1 em bé mới chỉ biết chơi 
đùa, qua sông thả diều, ra đồng chạy nhảy với bạn...thì 
đi học quả là 1 sự kiện lớn - 1 thay đổi quan trọng đánh 
dấu 1 bước ngoặt tuôỉ thơ.
H: Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào khi 
miêu tả ý nghĩ, hành động của chú bé? Tác dụng của 
những biện pháp nghệ thuật ấy?
H: Tất cả những cử chỉ ngộ nghĩnh, ngây thơ, đáng 
yêu ấy bắt nguồn từ nguyên nhân nào?
GV: Lần đầu tiên đến trường học, được bước vào một 
thế giới mới lạ, được tập làm người lớn chứ không chỉ 
nô đùa, rong chơi, thả diều nữa. Chính ý nghĩ ấy làm 
cho nhân vật cảm thấy mình “người lớn” hơn. Nhưng 
đây là lần đầu tiên chưa quen, và thật ra, “tôi” vẫn còn 
nhỏ lắm, cho nên “tôi” vẫn thèm được tự nhiên, nhí 
nhảnh như các học trò đi trước... Đó là tâm trạng, là 
cảm giác được diễn tả một cách rất tự nhiên.
H: Cảnh trước sân trường làng Mĩ Lí lưu lại trong tâm b2. Khi đứng trên sân 
trí tác giả có gì nổi bật? trường và nghe gọi tên: 
GV: Đi hết con đường làng, cậu học trò nhỏ tới sân - Mấy hôm trước: xa lạ, 
trường. Nhìn cảnh sân trường dày đặc cả người, người cao ráo, sạch sẽ. 
nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt cũng vui tươi - Ngày đầu đi học: 
sáng sủa -> Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội Trường: xinh xắn, oai 
khai trường thường gặp ở nước ta. Không khí đó vừa nghiêm; học trò: quần áo 
thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta, vừa bộc lộ sạch sẽ, gương mặt tươi 
tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trường tuổi vui. thơ. - Khi xếp hàng vào lớp: 
H: Trên đường tới trường, “tôi” rất háo hức, hăm hở. Thấy nặng nề, tim như 
Nhưng khi tới trường, nghe trống thúc thì tâm trạng ngừng đập, giật mình, 
của “tôi” lại thay đổi như thế nào? khóc nức nở.
GV: Cảnh sân trường thì vẫn thế, song có lẽ ngôi * Nghệ thuật: So sánh, 
trường đã khác đi trong sự nhìn nhận của “tôi’ lúc này. điệp từ. 
Nhà văn đã dùng những hình ảnh, những chi tiết cụ thể Cảm xúc trang nghiêm, 
để biểu hiện những cung bậc tâm trạng cậu bé.đầu tiên lo sợ. 
là thấy mình nhỏ bé làm sao -> đâm ra lo sợ vẩn vơ -> b3. Khi đi vào lớp: 
hoà với tiếng trống trường còn có cả nhịp tim của các - Thấy mọi thứ đều mới lạ 
cậu cũng vang vang... và hay hay. 
H: Trong đoạn văn này, tác giả đã sử dụng biện - Lạm nhận chỗ ngồi là 
pháp nghệ thuật tu từ nào? của riêng mình. 
-> NT: So sánh - Thấy quyến luyến với 
 + trường: đình làng. bạn mới. 
 + họ: những chú chim non. * Nghệ thuật: Ngôn ngữ 
GV: Tác giả so sánh lớp học với đình làng – nơi thờ giản dị, mộc mạc, miêu 
cúng, tế lễ, nơi thiêng liêng cất giữ những điều bí ẩn -> tâm lí chân thực.
Phép so sánh này diễn tả xúc cảm trang nghiêm của tác Vừa ngỡ ngàng, vừa tự 
giả về mái trường, đề cao tri thức con người trong tin, vừa lạ lẫm.
trường học. Ngoài ra, tác giả còn so sánh các em học 
sinh mới như những con chim non đứng bên bờ tổ, 
nhìn quãng trời rộng muốn bay nhưng còn ngập ngừng, 
e sợ -> phép so sánh này làm hình ảnh & tâm trạng các 
em thêm sinh động, nó đề cao sức hấp dẫn của nhà 
trường & thể hiện khát vọng của tác giả đối với trường 
học.
GV khái quát lại nội dung t/p
* HS đọc thầm: “Ông đốc...-> Chút nào hết”.
H: Hình ảnh ông đốc được tác giả nhớ lại qua những 
chi tiết nào?
 + Nói: các em phải gắng học...
 + Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ, c động.
 + Tươi cười nhẫn nại chờ.
H: Tâm trạng của “tôi” khi nghe ông đốc đọc bản danh 
sách học sinh mới?
H: Em có nhận xét gì về tâm trạng của “tôi” lúc này?
GV: Khi nghe ông đốc đọc danh sách học sinh mới, 
“tôi” càng lúng túng hơn. Nghe gọi đến tên thì giật 
mình và cảm thấy sợ khi phải xa bàn tay dịu dàng của 
mẹ. Những tiếng khóc nức nở như phản ứng dây 
chuyền -> Chú bé cảm thấy mình như bước vào một 
thế giới khác và cách xa mẹ hơn bao giờ hết. Vừa ngỡ 
ngàng mà vừa tự tin, ‘tôi” bước vào lớp. Và có lẽ “tôi’ 
cũng rất sung sướng vì mình bắt đầu trưởng thành, bắt 
đầu tồn tại độc lập và hoà nhập vào xã hội.
GV: Khi đã rời xa mẹ, cùng các bạn bước vào trong 3. Nghệ thuật : Sử dụng 
lớp theo lời giục của ông đốc và sự đón chào của thầy yếu tố tự sự , miêu tả và 
giáo trẻ, “tôi” bước vào lớp với một tâm trạng mới. biểu cảm, hình ảnh so H: Những cảm giác mà “tôi” nhận được khi bước vào sánh độc đáo
lớp học là gì? 4. Ý nghĩa:
H: Trước những cảm giác mới đó, “tôi” đã quan sát và Kỉ niệm trong sáng của 
suy nghĩ như thế nào khi nhìn ra ngoài cửa sổ? tuổi học trò vào buổi tựu 
H: Em có nhận xét gì về những cảm giác và suy nghĩ trường đầu tiên sẽ mãi 
của em bé? không thể nào quên trong 
H: Qua đây em thấy cậu học trò nhỏ là người như thế kí ức mỗi con người.
nào? * Ghi nhớ:
GV: Câu chuyện kết thúc một cách rất tự nhiên, bất (SGK –Tr 9)
ngờ. Dòng chữ “Tôi đi học”- tên của bài học đầu tiên 
cũng chính là nhan đề của tác phẩm.
H: Theo em tác giả đặt tên tác phẩm trùng với tên 
của bài học đầu tiên có ý nghĩa gì?
-> Được mẹ dắt tay dến trường, được trở thành cậu học 
trò nhỏ chính là bài học đầu tiên trong đời của nhân vật 
“tôi”. “Tôi đi học” vừa là tên văn bản, vừa là tên của 
bài học đầu tiên vì: Đi học chính là mở ra một thế giới 
mới, một bầu trời mới, một khoảng không gian và thời 
gian mới, một tâm trạng, một tình cảm mới trong cuộc 
đời đứa trẻ.
 Dẫn dắt, đón chào các em vào cái thế giới ấy chính 
là những người mẹ, những thầy cô giáo. Vậy đấy, tác 
phẩm “Tôi đi học” đã giúp chúng ta thấm thía rằng: 
trong cuộc đời mỗi con người, kỉ niệm trong sáng tuổi 
học trò, nhất là buổi tựu trường đầu tiên, thường sẽ 
được ghi nhớ mãi.
Tìm hiểu về nghệ thuật. ( 3 phút)
H: Cảm nhận của em về nội dung và nghệ thuật của 
văn bản?
-> HS trả lời. GV chốt lại.
HS rút ra ý nghĩa văn bản. ( 5 phút)
-> Gọi 1 HS đọc ghi nhớ. Dặn học thuộc.
 4.Hướng dẫn về nhà, hoạt động nối tiếp:( 2 phút)
 - Nắm vững nội dung tác phẩm.
 - Làm BT1, BT2 vào vở bài tập.
 - Soạn bài: “ Tính thống nhất của chủ đề văn bản”.
 IV. KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHỦ ĐỀ BÀI HỌC: ( 2 phút)
 GV hệ thống lại nội dung 2 tiết học:
 - Thời điểm khơi nguồn kỉ niệm
 - Tâm trạng của “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên.
 V. RÚT KINH NGHIỆM:
 .....................................................................................................................................
 ..................................................................................................................................... Tiết 3
 TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ 
 CỦA VĂN BẢN
I. MỤC TIÊU:
 1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ;
- Kiến thức: Nắm được thế nào là chủ đề của văn bản; tính thống nhất về chủ đề 
của văn bản.
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhât về chủ đề: Biết xác định và duy trì 
đối tượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật 
ý kiến và cảm xúc của mình.
- Thái độ: Hiểu đúng, chính xác về chủ đề và tính thống nhất của văn bản.
 2. Phẩm chất năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh:
 - Năng lực tự học, đọc hiểu: Giáo dục hs có ý thức, soạn bài, trả lời câu hỏi 
ở nhà.
 - Năng lực hợp tác nhóm: Thảo luận trả lời câu hỏi GV đưa ra.
 - Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin về thế nào là chủ đề của 
văn bản, biết lựa chọn để văn bản có tính thống nhất.
II. CHUẨN BỊ:
 1.Giáo viên: 
 Nghiên cứu nội dung bài
 Tham khảo tài liệu
Tìm một số ví dụ trong các văn bản đã được học để minh hoạ
 2. Học sinh: Đọc trước ví dụ, trả lời câu hỏi vào vở soạn.
III. CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
 1. Ổn định lớp:
 2. Kiểm tra bài cũ: (4 phút)
 H: Em hãy cho biết những cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ? Cho ví dụ?
 3. Bài mới:
HĐ 1: (1 phút) HĐ tìm hiểu thực tiễn (Tình huống xuất phát/ mở đầu/ khởi 
động):
* Giới thiệu bài:
 Ở lớp 6 các em đã được học thế nào là câu chủ đề và đoạn văn chứa câu chủ 
đề. Chủ đề là nội dung chính thể hiện tư tưởng cơ bản của một văn bản. Vậy chủ 
đề của một văn bản cần phải đáp ứng được những yêu cầu gì? Chúng ta sẽ cùng 
tìm hiểu qua bài học hôm nay.
 Hoạt động của GV và HS Nội dung
Hoạt động 2. ( 15 phút) I/ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN 
 - Gọi từ 3 đến 5 HS đọc nối tiếp BẢN
 1. Ví dụ:
 Đọc lại văn bản “Tôi đi 
 học” của Thanh Tịnh.
H: Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc nào trong 2. Nhận xét:
thời thơ ấu của mình? - Kỉ niệm sâu sắc:
H: Văn bản miêu tả những sự việc đang xảy ra hay + Cuối thu
đã xảy ra? + Cùng mẹ tới trường
-> Những sự việc đã xảy ra( Hồi tưởng lại) + Cảm giác bỡ ngỡ, lạ H: Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn tượng gì trong lùng nơi trường mới...
lòng tác giả? - Ấn tượng: Về thời gian, 
-> Đó chính là những kỉ niệm, những ấn tượng sâu không gian, con đường, ngôi 
sắc tuổi thơ. trường, lớp học, bạn bè, bài 
GV: Những vấn đề, những sự việc được tác giả đề học đầu tiên...
cập đến đều xoay quanh nhân vật “tôi” -> Làm nổi 
bật tâm trạng của nhân vật “tôi” về những kỉ niệm 
của buổi tựu trường.
H: Qua tiết đọc – hiểu văn bản “Tôi đi học” và quá - Chủ đề của “Tôi đi học”: 
trình trả lời các câu hỏi ở bài này, em hãy cho biết cảm xúc của “tôi” về một kỉ 
chủ đề của văn bản này? niệm sâu sắc. Đó là lần đến 
 trường đầu tiên .
H: Vậy em hiểu thế nào là chủ đề của một văn bản? => Chủ đề: Là đối tượng và 
 vấn đề chính mà văn bản 
GV giảng giải, củng cố cho HS. biểu đạt.
Hoạt động 3. ( 12 phút) II/ TÍNH THỐNG 
H: Căn cứ vào đâu mà em biết văn bản “Tôi đi học” nói lên NHẤT VỀ CHỦ 
những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trường đầu tiên? ĐỀ CỦA VĂN 
-> Căn cứ vào: BẢN.
 - Nhan đề: “Tôi đi học”: Có ý nghĩa tường minh, cho ta 
hiểu ngay nội dung của văn bản là nói về chuyện đi học.
 - Các từ ngữ: Cuối thu, buổi tựu trường, sân trường, lớp 
học, thầy giáo... - Nhan đề
 - Các câu: - Các từ ngữ
 + “cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi....hôm nay - Các câu
tôi đi học”.
 + “Một thầy trẻ tuổi....đón chúng tôi trước cửa lớp”.
 + “Tôi vòng tay lên bàn...bài viết tập: tôi đi học”. -> Đều biểu đạt chủ 
H: Theo em, nhan đề và các từ ngữ, các câu văn tiêu biểu đề đã xác định, 
trên có cùng thể hiện chủ đề “Tôi đi học” không? Có từ, câu không xa rời, không 
nào lạc đề không? lạc đề.
GV: Khi tất cả các từ ngữ then chốt, các câu văn tiêu biểu và 
cả nhan đề đều tập trung làm rõ chủ đề thì ta nói rằng văn 
bản đẫ đạt được tính thống nhất về chủ đề.
H: Văn bản “Tôi đi học” tập trung hồi tưởng lại tâm trạng 
hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” trong buổi tựu 
trường đầu tiên. Hãy tìm những từ ngữ chứng tỏ tâm trạng 
đó in sâu trong lòng nhân vật “tôi” suốt đời?
- Náo nức
- Mơn man
- Tưng bừng rộn rã...
H: Tìm những từ ngữ, những chi tiết nêu bật cảm giác mới 
lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” khi cùng mẹ đến 
trường, cùng bạn đi vào lớp?
- Trên đường đi:
 + Con đường quen: đổi khác
 + Cảnh vật: đều thay đổi.
- Trên sân trường:
 + Trường cao ráo, sạch sẽ + Xinh xắn, oai nghiêm...
- Khi xếp hàng vào lớp:
 + Tim ngừng đập, oà khóc.
 + Ríu cả chân lại.
- Trong lớp học:
 + Thấy xa mẹ, nhớ nhà.
 + Xa rời tuổi thơ rong chơi, bước vào một thế giới mới.
H: Các từ ngữ trên đều thể hiện và làm rõ nội dung gì? 
-> Tâm trạng và cảm giác của nhân vật “tôi”.
H: Các từ ngữ đó có mối quan hệ với nội dung của văn bản 
như thế nào?
-> Có mối quan hệ chặt chẽ, làm rõ nội dung của văn bản.
H: Nội dung đó có được thể hiện rõ ở nhan đề của văn bản 
không?
-> Có.
H: Để hiểu một văn bản hoặc để tạo lập một văn bản ta cần - Xác định chủ đề 
phải xác định vấn đề gì? của văn bản qua:
-> Cần xác định được chủ đề của văn bản. + Nhan đề
H: Chủ đề của văn bản được thể hiện ở đâu? + Các đề mục
H: Qua kết quả phân tích 2 vấn đề trên, em hãy cho biết: + Quan hệ giữa 
Thế nào là chủ đề của văn bản? Tính thống nhất về chủ đề các phần
của văn bản được thể hiện ở những phương diện nào? + Các từ ngữ then 
- HS trả lời. chốt.
- GV củng cố lại, đưa ra ghi nhớ. * Ghi nhớ: (SGK – 
- Gọi HS đọc ghi nhớ, dặn học thuộc 12)
 Hoạt động 4. ( 11 phút) III/ LUYỆN TẬP:
- Gọi HS đọc văn bản “Rừng 1. Bài tập 1:
cọ quê tôi” a)
- GV nêu yêu cầu, cho HS - Đối tượng: Rừng cọ
chuẩn bị 5 phút. - Vấn đề: Cây cọ, rừng cọ đối với cuộc sống con 
H: Hãy cho biết văn bản trên người.
viết về đối tượng nào? Và về - Thứ tự các đoạn:
vấn đề gì? + Giới thiệu rừng cọ
H: Các đoạn văn đã trình bày + Tác dụng của cây cọ
đối tượng và vấn đề theo một + Tình cảm gắn bó với cây cọ.
thứ tự nào? -> Thứ tự không thay đổi được. Vì các ý lớn của 
 phần thân bài được sắp xếp hợp lí, đi từ khái quát 
 đến cụ thể và làm nổi bật được chủ đề của văn bản.
H: Theo em, có thể thay đổi b)
trật tự sắp xếp này được Chủ đề: Sự gắn bó và tình cảm yêu thương của 
không? Vì sao/ người dân Sông Thao với rừng cọ quê mình.
H: Nêu chủ đề của văn bản c) - Miêu tả rừng cọ:
trên? + Rừng cọ trập trùng
 + Thân cây thẳng
 + Búp như thanh kiếm
H: Chủ đề của văn bản được + Lá trông xa như một rừng tay.
thể hiện trong toàn văn bản, - Cuộc sống của người dân:
từ việc miêu tả rừng cọ đến + Nhà ở dưới rừng cọ
cuộc sống của người dân. + Trường học, đường đi học dưới rừng cọ. Hãy chứng minh điều đó? + Đồ vật được làm từ cọ
 + Thức ăn từ trái cọ.
 d)
 - Từ ngữ: Rừng cọ, thân cọ, búp, cây non, lá cọ, 
H: Tìm các từ ngữ, các câu tàu lá, cây cọ...
tiêu biểu thể hiện chủ đề của - Câu:
văn bả + “ Dù ai đi ngược về xuôi
 Cơm nắm lá cọ là người Sông Thao.”
 + “ Người Sông Thao đi đâu cũng vẫn nhớ về 
 rừng cọ quê mình”
GV: Văn bản “Rừng cọ quê 
tôi” đã đảm bảo tính thống 
nhất về chủ đề của văn bản. 
Tính thống nhất đó thể hiện 
ở: nhan đề, đề mục các phần 
chính, quan hệ giữa các phần 
và các từ, các câu tiêu biểu.
 - Gọi HS đọc yêu cầu và nội 
dung BT2 2. Bài tập 2: 
H: ý nào làm cho bài viết bị ý làm cho bài viết bị lạc đề: b và d 
lạc đề?
4 . Hướng dẫn về nhà, hoạt động nối tiếp:( 1 phút)
 - Đọc lại nội dung bài
 - Học thuộc ghi nhớ
 - Làm thêm BT3 vào vở bài tập
 - Soạn nội dung tiết sau: Văn bản “Bố cục của văn bản”.
 IV. KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHỦ ĐỀ BÀI HỌC: ( 1 phút)
 - Chủ đề của văn bản
 - Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
V. RÚT KINH NGHIỆM:
.....................................................................................................................................
..................................................................................................................................... Tiết 4
 TRƯỜNG TỪ VỰNG
I/ MỤC TIÊU:
 Giúp học sinh:
 1. Kiến thức
- Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập các trường từ vựng đơn giản.
- Bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện tượng ngôn 
ngữ đã học như: đồng nghĩa, trái nghĩa, hoán dụ, ẩn dụ, nhân hoá...giúp ích cho 
việc học văn và làm văn
 Khai niệm trường từ vựng.
 2. Kỹ năng:
- Tập hợp các từ có chung nét nghĩa vào cùng một trường từ vựng.
- Vận dụng kiến thức về trường từ vựng để đọc – hiểu và tạo lập văn bản.
- Rèn luyện kĩ năng và bổ sung kiến thức cho HS về vai trò của trường từ vựng.
II/ CHUẨN BỊ:
 1.Giáo viên:
Tham khảo tài liệu, thiết kế bài dạy 
Ghi ví dụ ra bảng phụ
 2. Học sinh:
Đọc các ví dụ và trả lời câu hỏi.
III/ CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
 1. Ổn định lớp
 2. Kiểm tra bài cũ:
 H: Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp? Cho ví dụ? Một từ có thể 
coi là vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa hẹp được không? Tại sao?
 3. Bài mới:
* Giới thiệu bài:
 Ở tiết Tiếng Việt trước, các em đã được tìm hiểu về cấp độ khái quát của nghĩa 
từ ngữ: Từ ngữ nghĩa rộng và từ ngữ nghĩa hẹp. Vậy nghĩa của từ ngữ còn được đề 
cập ở những khía cạnh nào? Chúng ta sẽ được tìm hiểu qua bài học hôm nay.
 Hoạt động của GV và HS Nội dung
Hoạt động 1: I. Thế nào là trường từ 
 vựng:
*GV treo bảng phụ có ghi ví dụ 1.Ví dụ:
 Gọi HS đọc
H: Em hãy chỉ ra các từ in đậm trong đoạn văn trên?
( HS trả lời, GV kết hợp ghi bảng) 2.Nhận xét:
H: Theo em, các từ in đậm trên đều có một nét chung 
nào về nghĩa? Mắt, da, gò má, đùi, 
GV: Các từ: mắt, da, gò má, đùi, đầu, cánh tay, đầu, cánh tay, miệng.
miệng có một nét nghĩa chung nhất, đó là chỉ các bộ 
phận của cơ thể con người. -> Nét nghĩa chung: Chỉ 
*GV đưa ra ví dụ 2: bộ phận của cơ thể 
 Xoong, nồi, sanh, chảo,... người.
H: Những từ ngữ trên có nét chung nào về nghĩa?
-> Dụng cụ nấu nướng.
GV: Em NX rất đúng. Nếu tập hợp các từ trên thành 
một nhóm thì nhóm từ này có một nét nghĩa chung là chỉ các dụng cụ nấu nướng.
H: Qua phân tích các ví dụ, em hiểu thế nào là trường 
từ vựng?
- HS trả lời. * Ghi nhớ: (SGK-21)
- Gọi HS đọc ghi nhớ
 GV chốt lại: 
 + Cơ sở để hình thành trường từ vựng là những từ đó 
phải có đặc điểm chung về nghĩa.
 + Nếu 1 nhóm từ mà không có ít nhất 1 nét chung về 
nghĩa thì không phải là trường từ vựng.
- Gọi HS lấy thêm ví dụ
- GV: Cho nhóm từ sau:
 Cao, thấp, lênh khênh, lùn, gầy, béo, ...
H: Nếu dùng nhóm từ trên để miêu tả người thì tên của 
trường từ vựng này là gì?
-> Hình dáng của con người.
* GV treo bảng phụ có ghi ví dụ. 3. Một số lưu ý:
- Gọi HS đọc.
 Trường từ vựng “mắt”:
 + Bộ phận của mắt: Lòng đen, lòng trắng, con 
ngươi...
 + Đặc điểm của mắt: Đờ đẫn, tinh anh, mù..
 + Cảm giác của mắt: Chói, mỏi, quáng... a) Một trường từ vựng có 
 +Bệnh của mắt: Quáng gà, cận thị, viễn thị... thể bao gồm các trường 
 + Hoạt động của mắt: Nhìn, trông, thấy... từ vựng nhỏ hơn.
H: Từ ví dụ trên giúp em rút ra lưu ý gì?
*GV giới thiệu lưu ý 2 b)Một trường từ vựng có 
- Yêu cầu HS theo dõi tiếp bảng phụ. thể bao gồm những từ 
 GV chỉ bảng kết hợp với giảng: khác biệt nhau về từ loại.
 + Bộ phận của mắt: lòng đen...-> Danh từ.
 +Hoạt động của mắt: nhìn,...-> Động từ.
 + Đặc điểm của mắt: lờ đờ,...-> Tính từ. c) Do hiện tượng nhiều 
=> Vì vậy một trường từ vưng có thể bao gồm những nghĩa, 1 từ có thể thuộc 
từ # biệt nhau về từ loại. nhiều trường từ vựng 
*GV treo bảng phụ: trường từ vựng “Lưới” khác nhau.
 + Phương tiện để đánh bắt: lưới, chài, vó,...
 + Dụng cụ thể thao: lưới, vợt, ...
 + Hệ thống, thể chế: mạng lưới giao thông, mạng 
lưới cộng tác viên...
 + Kĩ thuật in ấn: in lưới, in quét ảnh...
H: Đọc xong trường từ vựng “Lưới” em rút ra nhận 
xét gì?
* GV giới thiệu lưu ý 4 d) Người ta thường dùng 
* Gọi HS đọc ví dụ trong SGK cách chuyển trường từ 
 + Suy nghĩ của con người: tưởng, ngỡ, nghĩ... vựng để tăng thêm tính 
 + Tâm trạng con người: mừng, vui, buồn... nghệ thuật trong ngôn từ 
 + Cách xưng hô của con người: cậu, tớ... & khả năng diễn đạt
-> Tác giả chuyển trường từ vựng về con người sang 
trường từ vựng về động vật để nhân hoá. *GV chốt lại kiến thức.
Hoạt động 2: II/ Luyện tập:
- GV nêu yêu cầu 1. Bài tập 1:
- HS chia nhóm thảo luận trong 2 phút. - Thầy, mẹ, em, mợ, cô, anh, em ...
- Đại diện các nhóm nêu kết quả -> Người ruột thịt.
- GV nhận xét. 2. Bài tập 2:
- Gọi HS đọc yêu cầu và nội dung bài. a) Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản
- GV nêu câu hỏi của từng phần b) Dụng cụ để đựng
- HS trả lời cá nhân. c) Hoạt động của chân
 d) Trạng thái tâm lí
 e) Tính cách
 g) Dụng cụ để viết.
4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động nối tiếp:
 - Đọc lại nội dung bài theo trình tự tìm hiểu.
 - Làm tiếp các bài tập còn lại vào vở. 
 - Soạn bài: “XD đoạn văn trong văn bản”.
 - Học thuộc ghi nhớ.
IV. KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHỦ ĐỀ BÀI HỌC.
 Thế nào là trường từ vựng.
 Người ta thường dùng cách chuyển trường từ vựng để làm gì?
IV. RÚT KINH NGHIỆM:
.....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................