Bài giảng môn Ngữ văn Lớp 8 - Tiết 45: Nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn - Nguyễn Thị Thảo

 Tiết 45: 
Nghĩa tường minh 
 và nghĩa hàm ẩn HOẠT ĐỘNG 1 
HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG Ai khéo léo hơn Luật chơi 
Chọn hai đội chơi, mỗi đội 4 người. Thực hiện nhiệm vụ sau. 
GV cho tình huống: 
Bạn rủ em đi xem phim vào tối nay, em sẽ từ chối bạn bằng 
câu nói như thế nào? 
Hãy chọn 2 cách từ chối: 
Một là: từ chối thẳng 
Hai là: không từ chối thẳng 
Nếu là người rủ đi xem phim, khi bị từ chối lời mời, em thích 
nghe câu nói nào hơn. Vì sao? 
 Cách 1 
 Từ chối thẳng: “Không, mình không đi 
cùng bạn được”. 
Vì Trả lời thẳng, có thể khiến người nghe 
bị tổn thương, cảm thấy không vui. Cách 2 
Không từ chối thẳng, mà chọn cách nói ý tứ: “Tối 
nay, mình nhiều bài tập lắm.” 
Vì: Dù bị từ chối, nhưng người nghe sẽ thấy vui 
vẻ, cảm thấy thỏai mái hơn. Cách nói này thể hiện 
sự tế nhị, khéo léo trong giao tiếp. HOẠT ĐỘNG 2 
HÌNH THÀNH KIẾN THỨC I. LÍ THUYẾT 
 1. Ví dụ 
 PHT số 01: Tìm hiểu về nghĩa tường minh và nghĩa 
 hàm ẩn 
Xác định nghĩa của Ăn quả nhớ kẻ Có công mài sắt, 
các câu tục ngữ trồng cây có ngày nên kim 
Nghĩa cụ thể được 
thông báo trực tiếp 
bằng từ ngữ có 
trong câu . . 
Nghĩa hàm ẩn mà 
câu tục ngữ muốn 
đề cập a. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây 
- Câu tục ngữ trên có nghĩa tường minh: 
khi ta ăn quả, ta phải nhớ đến người trồng 
cây. 
- Câu tục ngữ trên có nghĩa hàm ẩn: Khi 
hưởng thụ thành quả nhất định, cần phải 
biết ơn người đã tạo ra thành quả đó. b. Có công mài sắt, có ngày nên kim 
 - Câu tục ngữ trên có nghĩa tường minh: 
 Nếu bỏ công sức ra mài một thanh sắt thì 
 có ngày sẽ có được một cây kim. 
 - Câu tục ngữ trên có nghĩa hàm ẩn: Nêu 
 kiên trì, nỗ lực vượt qua khó khăn, thử 
 thách thì có ngày sẽ thành công. 2. Kết luận 
 PHT số 02: Phân biệt nghĩa tường minh và 
 nghĩa hàm ẩn 
Khái niệm Nghĩa tường Nghĩa hàm ẩn của 
 câu là: 
 minh của câu 
 là .. 
 . 
Tác dụng của 
việc dùng nghĩa 
hàm ẩn trong .. 
giao tiếp a. Khái niệm 
- Nghĩa tường minh của câu là phần thông báo 
được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu. 
- Nghĩa hàm ẩn của câu là nội dung thông báo được 
suy ra từ nghĩa tường minh và từ ngữ cảnh. b. Tác dụng 
Nghĩa hàm ẩn được sử dụng trong 
đời sống và trong tác phẩm văn 
học để diễn tả những nội dung tế 
nhị hoặc tăng hiệu quả giao tiếp. HOẠT ĐỘNG 3 
 THỰC HÀNH II. THỰC HÀNH 
1. Bài tập 1 trang 95 
 - Yêu cầu: Xác định 
 nghĩa hàm ẩn của 
 những câu dưới đây: Trả lời 
 PHT số 03: Bài tập 1, trang 95: Xác định nghĩa hàm ẩn của 
 những câu dưới đây: 
Câu Trả lời 
a (lời của nhân vật Toàn Nha) có nghĩa hàm ẩn là: Tôi có 
 một chỗ dựa đáng tin cậy, đó là người thân có chức quyền 
 cao ở huyện (chủ tịch huyện) 
b (lời của ông “bác sĩ” khám bệnh cho nhân vật “tôi”) có 
 nghĩa hàm ẩn là: Vị bác sĩ trước đó đã khám mắt, kê đơn 
 cho nhân vật “tôi” là một thầy lang dốt, chữa bậy để kiếm 
 tiền. 
c (lời khuyên của một người bạn thân đối với nhân vật 
 “tôi”) có nghĩa hàm ẩn là: Bệnh viện nhà nước có nhiều 
 bác sỉ giỏi, có chất lượng khám và chữa tốt hơn các cơ sở 
 y tế tư nhân. 2. Bài tập 2, trang 95 
 PHT số 04: Bài tập số 2, trang 95 
 Câu hỏi Trả lời 
 a Nghĩa hàm ẩn của những câu in đậm: . 
 Lí do chị Dậu không dám nói thẳng với con . 
 mà phải dùng câu có nghĩa hàm ẩn: 
 b Nghĩa hàm ẩn trong câu nói của chị Dậu rõ 
 hơn là: 
 Lí do chị Dậu phải nói rõ hơn như vậy: . Gợi ý 
a) Các câu in đậm đều có nghĩa hàm ẩn là: “Mẹ 
phải bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài”. 
- Sở dĩ chị Dậu không dám nói thẳng với con là 
bởi vì chị quá thương con, không nỡ nói ra điều 
quá đau lòng với mình và với cái Tí. 
b) Nghĩa hàm ẩn trong câu sau rõ hơn. Sở dĩ chị 
Dậu phải nói rõ hơn vì thấy cái Tí chưa hiểu câu 
nói trước của mình. 3. Bài tập 3, trang 96 
Yêu cầu: Ghép các thành ngữ, tục ngữ 
 với các nghĩa phù hợp theo mẫu. 
 Tục ngữ Nghĩa hàm ẩn 
 a. Cái nết đánh chết cái 1. việc làm ra thóc gạo vô cùng vất vả, khó 
 đẹp. nhọc 
 b. Một hạt thóc vàng 2. có danh tiếng tốt quan trọng hơn có nhiều 
 chín giọt mồ hôi. của cải, tiền bạc 
 c. Một điều nhịn, chín 3. cái đẹp về đạo đức có giá trị cao hơn hẳn 
 điều lành. cái đẹp bề ngoài 
 d. Một nghề cho chín 4. nhẫn nhịn sẽ giúp tránh được những điều 
 còn hơn chín nghề. không hay 
 e. Tốt danh hơn lành 5. thành thạo tinh thông một nghề còn hơn 
 áo. biết nhiều nghề không đến nơi đến chốn Gợi ý 
a) - 3 
b) - 1 
c) - 4 
d) - 5 
e) - 2