1 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH TÀI LIỆU BDHSG MÔN LỊCH SỬ-ĐỊA LÍ 8 NĂM HỌC 2023-2024 ********************* CHỦ ĐỀ 1: CHÂU ÂU VÀ BẮC MĨ TỪ NỬA SAU THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII Câu 1. Nguyên nhân nào dẫn tới sự bùng nổ Cách mạng tư sản Anh? Trình bày kết quả, ý nghĩa và tính chất của Cách mạng tư sản Anh? Nêu đặc điểm chính của Cách mạng tư sản Anh. Sự tham gia lãnh đạo của tầng lớp quý tộc mới có ảnh hưởng như thế nào đến kết quả của Cách mạng tư sản Anh? Điểm khác biệt cơ bản giữa hình thức quân chủ lập hiến và quân chủ chuyên chế. * Nguyên nhân sâu xa dẫn tới sự bùng nổ Cách mạng tư sản Anh: - Đầu thế kỉ XVI, kinh tế Anh phát triển nhất châu Âu. - Xã hội có nhiều biến động: + Nhiều quý tộc vừa và nhỏ chuyển sang kinh doanh theo lối tư bản chủ nghĩa, đuổi tá điền, rào đất, biến ruộng đất thành đồng cỏ để chăn nuôi cừu,... từ đó, hình thành nên tầng lớp quý tộc mới. + Nông dân bị mất ruộng đất, cuộc sống vô cùng khổ cực. + Trong xã hội tồn tại nhiều mâu thuẫn, như: mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ, quý tộc; mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản, quý tộc mới với chế độ quân chủ chuyên chế, + Xã hội Anh dần có sự phân chia thành hai phe đối lập: một bên là vua và các thế lực phong kiến; một bên là giai cấp tư sản, tầng lớp quý tộc mới, nông dân và bình dân thành thị. - Nền cai trị chuyên chế của vua Sác-lơ I cũng tạo ra nhiều bất ổn về chính trị. => Như vậy, những chuyển biến trong đời sống kinh tế - chính trị - xã hội ở Anh chính là nguyên nhân sâu xa dẫn tới cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong kiến, xác lập quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa. * Nguyên nhân trực tiếp: - Năm 1640, do cần tiền để đàn áp cuộc khởi nghĩa của người Xcốt-len, vua Sác-lơ I triệu tập Quốc hội, đặt vấn đề tăng thêm các khoản thuế mới, tuy nhiên, yêu cầu này của nhà vua bị từ chối. - Đầu năm 1642, vua Sác-lơ I chạy lên phía bắc Luân Đôn, ráo riết chuẩn bị lực lượng để tấn công phe Quốc hội => mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với thế lực phong kiến ngày càng gay gắt. => Tháng 8/1642, vua Sác-lơ I tuyên chiến với Quốc hội, cách mạng Anh bùng nổ. - Kết quả: + Chế độ quân chủ chuyên chế bị lật đổ. + Chế độ quân chủ lập hiến được thiết lập ở Anh. - Ý nghĩa: mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở Anh phát triển nhanh chóng. - Tính chất: + Cách mạng Anh mang tính chất của một cuộc cách mạng tư sản. + Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng không triệt để, do: không xóa bỏ tận gốc chế độ phong kiến (vẫn duy trì ngôi vua và thế lực của quý tộc mới, ); chưa giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân. 2 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH - Đặc điểm chính của cách mạng tư sản Anh: + Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và tầng lớp quý tộc mới. + Hình thức: nội chiến + Thể chế chính trị sau cách mạng: quân chủ lập hiến * Sự tham gia lãnh đạo của tầng lớp quý tộc mới có ảnh hưởng như thế nào đến kết quả của Cách mạng tư sản Anh? - Tầng lớp quý tộc mới là một trong những lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo cuộc Cách mạng tư sản Anh đi đến thành công. - Tuy nhiên, chính sự tham gia của tầng lớp quý tộc là một trong những nguyên nhân đưa đến tính “không triệt để” của cuộc Cách mạng tư sản Anh. Vì: + Tầng lớp quý tộc mới muốn lật đổ chế độ phong kiến chuyên chế để tự do sản xuất và kinh doanh, nhưng tinh thần chống phong kiến của họ không triệt để. + Quý tộc mới không quyết tâm xóa bỏ tận gốc chế độ phong kiến mà họ chỉ muốn cải tạo nền quân chủ chuyên chế sao cho phù hợp với lợi ích của mình. => Do đó, thể chế chính trị của nước Anh sau cách mạng là quân chủ lập hiến. - Điểm khác biệt cơ bản giữa hình thức quân chủ lập hiến và quân chủ chuyên chế: + Chế độ quân chủ chuyên chế: quyền lực của nhà vua là tối cao và tuyệt đối. Vua nắm trong tay tất cả các quyền: hành pháp, lập pháp và tư pháp. Tất cả thần dân phải tuân theo mọi lời nói, mệnh lệnh của nhà vua. + Chế độ quân chủ lập hiến: vua vẫn là người đứng đầu quốc gia, là biểu tượng của dân tộc, nhưng quyền lực của nhà vua chỉ mang tính hình thức, nghi lễ. Quyền lập pháp được trao cho quốc hội/ nghị viện; quyền hành pháp trao cho chính phủ và quyền tư pháp trao cho tòa án. Câu 2. Em biết gì về hai nhân vật lịch sử ở các hình bên? Hãy chia sẻ hiểu biết của em về những sự kiện lịch sử liên quan đến các nhân vật đó. - Chia sẻ hiểu biết về Ô-li-vơ Crôm-oen: + Trong CMTS Anh (thế kỉ XVII), Ô-li-vơ Crôm-oen là người lãnh đạo quân đội Quốc hội chống lại các lực lượng bảo hoàng, lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại lâu đời ở Anh. + Sau khi vua Sác-lơ I bị xử tử (năm 1649), Anh trở thành nước Cộng hòa do Ô-li-vơ Crôm-oen đứng đầu. 3 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH + Trong những năm 1653 - 1658, Ô-li-vơ Crôm-oen đứng đầu chính quyền độc tài quân sự ở Anh. Sau khi ông mất (năm 1658), nước Anh lâm vào tình trạng không ổn định về chính trị, dẫn đến sự thỏa hiệp giữa Quốc hội với lực lượng phong kiến cũ, khiến cho nền quân chủ được phục hồi. - Chia sẻ hiểu biết về Oa-sinh-tơn: + Oa-sinh-tơn là người lãnh đạo quân đội của 13 thuộc địa Bắc Mỹ chiến đấu chống lại ách cai trị của thực dân Anh. + Ông là Tổng thống đầu tiên của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Câu 3. Lập bảng hệ thống về nguyên nhân, giai cấp lãnh đạo, kết quả, ý nghĩa, tính chất của Cách mạng tư sản Anh và Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ. Câu 4. a. Nguyên nhân nào dẫn tới Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ? 4 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH b. Theo em, xung đột quan trọng nhất giữa đế quốc Anh và nhân dân các thuộc địa ở Bắc Mỹ là gì? c. Hãy cho biết kết quả, ý nghĩa, tính chất của Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ? d. Nêu đặc điểm chính của Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ? e. Câu nào trong bản Tuyên ngôn Độc lập của Hợp chúng quốc Mỹ được Chủ tịch Hồ Chí Minh trích dẫn cho bản Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (2 - 9 - 1945)? g. Mặt sau của đồng 2 đô-la Mỹ (USD) in hình ảnh của sự kiện nào trong Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ? Ý nghĩa của điều này là gì? Trả lời: a. Nguyên nhân * Nguyên nhân sâu xa: thực dân Anh ban hành nhiều đạo luật hà khắc nhằm kìm hãm sự phát triển kinh tế của 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ, khiến quan hệ giữa chính quốc với thuộc địa ngày càng căng thẳng. => Các tầng lớp nhân dân thuộc địa (bao gồm tư sản, chủ nô, công nhân, nô lệ ) đều đấu tranh chống ách thống trị của thực dân Anh, đòi giải phóng, tự do phát triển kinh tế và văn hoá. * Nguyên nhân trực tiếp: + Tháng 12/1773, nhân dân cảng Bô-xtơn tấn công ba tàu chở chè của Anh. Chính phủ Anh lập tức ra lệnh phong tỏa cảng Bô-xtơn và ban hành thêm các đạo luật ngăn cản sự phát triển của kinh tế thuộc địa. + Đại biểu các thuộc địa Bắc Mỹ đã họp, đòi vua Anh xóa bỏ các luật cấm vô lí, nhưng không được vua Anh chấp thuận. => Tháng 4/1775, chiến tranh bùng nổ giữa thực dân Anh với 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ. b. Xung đột quan trọng nhất giữa đế quốc Anh với nhân dân các thuộc địa ở Bắc Mỹ là: Ách thống trị của đế quốc Anh đã xâm phạm nghiêm trọng đến quyền tự do và cản trở sự phát triển kinh tế của nhân dân thuộc địa. c. Kết quả, ý nghĩa, tính chất: - Kết quả: + Lật đổ ách thống trị của thực dân Anh; + Đưa đến sự thành lập Hợp chúng quốc Mỹ. - Ý nghĩa: + Mở đường cho kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ ở Mỹ. + Cổ vũ cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do của nhân dân thuộc địa ở nhiều nước vào cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX. - Tính chất: + Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ là mang tính chất của một cuộc cách mạng tư sản. + Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng tư sản không triệt để do: không thủ tiêu được chế độ nô lệ; thành quả cách mạng không đáp ứng quyền lợi của phần đông nhân dân lúc đó. d. Đặc điểm chính của Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ: 5 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH - Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và tầng lớp chủ nô. - Hình thức: chiến tranh giải phóng. - Thể chế chính trị sau cách mạng: cộng hòa tổng thống e. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trích dẫn đoạn văn sau trong bản Tuyên ngôn Độc Lập của Hợp chúng quốc Mỹ: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” g. Mặt sau của đồng 2 đô-la Mỹ (USD) in hình ảnh: Đại biểu 13 thuộc địa Bắc Mỹ thông qua bản Tuyên ngôn Độc lập (tháng 7/1776). - Ý nghĩa của sự kiện: bản Tuyên Ngôn Độc lập đã tố cáo chế độ áp bức thuộc địa của thực dân Anh và chính thức tuyên bố 13 thuộc địa Bắc Mỹ thoát li khỏi chính quốc (Anh), thành lập một quốc gia độc lập, mang tên Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Câu 5. Hãy nêu nguyên nhân sâu xa và nguyên nhân trực tiếp dẫn tới sự bùng nổ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII. Hãy nêu kết quả của Cách mạng tư sản Pháp. Hãy cho biết ý nghĩa, tính chất, đặc điểm chính của Cách mạng tư sản Pháp. * Nguyên nhân sâu xa: Những chuyển biến quan trọng trong đời sống kinh tế - chính trị - xã hội và tư tưởng ở Pháp cuối thế kỉ XVIII, trong đó bao trùm là mâu thuẫn giữa đẳng cấp thứ ba (muốn xóa bỏ chế độ phong kiến) với hai đẳng cấp Tăng lữ và Quý tộc (muốn duy trì chế độ phong kiến) là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự bùng nổ của cách mạng tư sản Pháp. - Về kinh tế: + Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu. + Nền công, thương nghiệp của Pháp có bước phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa, nhưng bị kìm hãm nặng nề bởi những quy định ngặt nghèo của chế độ phường hội. - Về chính trị: + Vào nửa sau thế kỉ XVIII, chế độ quân chủ chuyên chế ở Pháp đã lâm vào tình trạng khủng hoảng. + Sự chuyên chế và hà khắc của vua Lu-i XVI và sự quan liêu, tham nhũng của tầng lớp quan lại đã gây nên nhiều bất bình trong nhân dân. - Về xã hội: Xã hội Pháp phân chia thành ba đẳng cấp: Quý tộc, Tăng lữ và Đảng cấp thứ ba. Trong đó: + Quý tộc và Tăng lữ là hai đẳng cấp nắm mọi chức vụ cao nhất trong bộ máy nhà nước, quân đội và giáo hội; có mọi đặc quyền, được miễn các loại thuế. + Đẳng cấp thứ ba gồm nhiều giai cấp, tầng lớp khác nhau và chịu nhiều áp bức, bóc lột. - Về tư tưởng: Thông qua trào lưu Triết học Ánh sáng (thế kỉ XVIII), các nhà tư tưởng của giai cấp tư sản đã đả phá chế độ phong kiến và Giáo hội, mở đường cho cách mạng bùng nổ. * Nguyên nhân trực tiếp: Ngày 5/5/1789, vua Lu-i XVI triệu tập Hội nghị ba đẳng cấp để tăng thuế cũ và đặt thuế mới, nhưng không đạt được sự đồng ý của Đẳng cấp thứ ba. Mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với chính quyền phong kiến chuyên chế lên cao. - Kết quả của cách mạng tư sản Pháp: 6 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH + Xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế; thiết lập nền cộng hòa ở Pháp, đưa giai cấp tư sản lên cầm quyền. + Khẳng định các quyền tự do dân chủ của công dân - Ý nghĩa: + Mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản ở Pháp. + Là sự kiện lịch sử trọng đại, có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với nước Pháp mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều nước trên thế giới, nhất là ở châu Âu. + Để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho phong trào cách mạng các nước. + Tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái được truyền bá rộng rãi. - Tính chất: là cuộc cách mạng dân chủ tư sản điển hình: + Thiết lập chế độ cộng hoà cùng các quyền tự do, dân chủ. + Giải quyết vấn đề ruộng đất cho người nông dân. + Xóa bỏ chế độ đẳng cấp và quan hệ sản xuất phong kiến. - Đặc điểm chính: + Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản + Hình thức: nội chiến cách mạng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Câu 6. Em hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5 - 7 dòng) giới thiệu về sự liên quan của Quốc kì, Quốc ca nước Pháp hiện nay với Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII và ý nghĩa của điều này. - Lá cờ có ba màu đỏ, trắng và xanh dương xuất hiện trong cách mạng Pháp trở thành quốc kì của nước Cộng hòa Pháp (từ năm 1946). Trong đó: + Màu xanh dương tượng trưng cho: hòa bình, sự tự do và hy vọng. + Màu trắng tượng trưng cho: sự trong sáng, công lý, công bằng. + Màu đỏ tượng trưng cho: máu của những người đã ngã xuống để bảo vệ Tổ quốc, cũng đồng thời là biểu trưng cho sự bác ái, yêu thương con người. - Bài ca Mác-xây-e xuất hiện trong cách mạng Pháp cũng trở thành Quốc ca của nước Cộng hòa Pháp (từ năm 1879) Câu 7. Theo Lênin (V.I. Lênin): “Cách mạng Pháp xứng đáng là một cuộc đại cách mạng”. Em có đồng ý với nhận xét này không? Tại sao? Đồng ý với ý kiến cho rằng: cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc đại cách mạng. Vì: - Cách mạng tư sản Pháp đã giải quyết triệt để những nhiệm vụ dân tộc và dân chủ đặt ra cho nước Pháp vào cuối thế kỉ XVIII, cụ thể là: + Nhiệm vụ dân tộc: Thống nhất lãnh thổ, hình thành thị trường dân tộc thống nhất, qua đó để thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa; đấu tranh chống ngoại xâm và nội phản, bảo vệ độc lập dân tộc và chính quyền cách mạng. + Nhiệm vụ dân chủ: xóa bỏ chế độ phong kiến chuyên chế, xác lập nền dân chủ tư sản; xóa bỏ chế độ đẳng cấp, ban hành các quyền tự do, bình đẳng; đảm bảo quyền tư hữu về ruộng đất cho nông dân. - Thắng lợi của Cách mạng tư sản Pháp không chỉ đưa đến những thay đổi sâu rộng trong phạm vi nước Pháp mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong tiến trình lịch sử châu Âu (nói riêng) và nhân loại (nói chung). Ví dụ như: 7 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH + Những tư tưởng tiến bộ trong trào lưu Triết học Ánh sáng ở Pháp đã được đón nhận nồng nhiệt ở nhiều nơi trên thế giới, làm cho thế kỉ XVIII đi vào lịch sử với tên gọi “thế kỉ Ánh sáng”. + Cổ vũ phong trào đấu tranh chống phong kiến ở các nước châu Âu; để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho phong trào cách mạng ở các nước, Câu 8. Lập bảng so sánh điểm giống và khác nhau của Cách mạng tư sản Anh, Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ, Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII về: nguyên nhân, kết quả, tính chất, ý nghĩa, đặc điểm chính. * Điểm giống nhau: - Nguyên nhân sâu xa: những chuyển biến trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội - Ý nghĩa: xóa bỏ những rào cản, mở đường cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản - Tính chất: cách mạng tư sản * Điểm khác biệt: Nội Cách mạng tư sản Chiến tranh giành độc Cách mạng tư sản Pháp cuối dung Anh thế kỉ XVIII lập của các thuộc địa thế kỉ XVIII Anh ở Bắc Mĩ Nguyên - Mâu thuẫn gay gắt - Mâu thuẫn sâu sắc giữa - Những mâu thuẫn về kinh tế, nhân giữa tư sản, quý tộc mới các thuộc địa với chính chính trị, xã hội trong lòng chế với chế độ quân chủ quốc độ phong kiến Pháp. chuyên chế. - Chế độ thuế vô lí của - Sự khủng hoảng của nền tài - Vấn đề tài chính của thực dân Anh. chính quốc gia đất nước. Kết quả - Lật đổ chế độ phong - Giải phóng Bắc Mĩ khỏi - Lật đổ nền quân chủ chuyên kiến, mở đường cho chủ sự thống trị của thực dân chế, thủ tiêu tàn dư phong kiến nghĩa tư bản phát triển. Anh, thành lập quốc gia tư - Đưa giai cấp tư sản lên cầm - Thiết lập chế độ quân sản; quyền, chủ lập hiến. - Mở đường cho chủ nghĩa - Giải quyết vấn đề ruộng đất tư bản phát triển. cho nông dân. Tính Là một cuộc CM tư sản Là một cuộc cách mạng tư Là một cuộc cách mạng tư sản chất chưa triệt để. sản chưa triệt để. triệt để. Ý nghĩa Thắng lợi của giai cấo là một cuộc chiến tranh vĩ - Lật đổ chế độ phong kiến, tư sản là thắng lợi của đại, có ảnh hưởng đến mọi tàn dư của chế độ phong chế độ xã hội mới, của phong trào đấu tranh giành kiến bị thủ tiêu. chế độ tư hữu tư bản độc lập ở nhiều nước vào - Người nông dân được giải chủ nghĩa đối với chế cuối thế kỉ XVIII - đầu phóng, vấn đề ruộng đất được độ phong kiến. thế kỉ XIX. giải quyết. - Những cản trở đối với công thương nghiệp bị xóa bỏ tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát triển. 8 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH Đặc - Do tầng lớp quý tộc - Do tầng lớp chủ nô và tư Diễn ra dưới hình thức cuộc điểm mới và tư sản lãnh đạo sản lãnh đạo đấu tranh giai cấp quyết liệt do chính - Diễn ra dưới hình thức - Diễn ra dưới hình thức giai cấp tư sản lãnh đạo, lật đổ một cuộc nội chiến, cuộc chiến tranh giải chế độ quân chủ chuyên chế thiết lập chế độ quân phóng, thiết lập chế độ bảo vệ Tổ quốc. chủ lập hiến. cộng hòa tổng thống. Câu 9. Có ý kiến cho rằng: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc đại cách mạng. Em đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao? TL: Em đồng ý với ý kiến trên vì Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc cách mạng triệt để: Vì - Lật đổ chế độ phong kiến, đưa giai cấp tư sản lên cầm quyền, thiết lập chế độ cộng hòa cùng các quyền tự do, dân chủ. - Giải quyết vấn đề ruộng đất cho người nông dân, xóa bỏ chế độ đẳng cấp và quan hệ sản xuất phong kiến. - Quần chúng nhân dân là lực lượng đông đảo nhất tham gia cách mạng, đưa cách mạng đạt đến đỉnh cao. - Thức tỉnh lực lượng dân chủ tiến bộ trên thế giới đứng lên chống chế độ phong kiến. - Mở ra thời kì thắng lợi và củng cố của chủ nghĩa tư bản trên thế giới. Câu 10. Trong các cuộc cách mạng tư sản từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII, Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII được ví như "cái chối khổng lồ quét sạch mọi rác rưởi của chế độ phong kiến châu Âu". Em biết những thông tin gì về Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII? Vì sao cuộc cách mạng này lại được đánh giá như vậy? - Chia sẻ một số thông tin về cách mạng tư sản Pháp (cuối thế kỉ XVIII): + Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc cách mạng xã hội sâu rộng. Thắng lợi của cuộc cách mạng này đã xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Pháp; góp phần đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống phong kiến ở châu Âu. + Cách mạng đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản; diễn ra dưới hình thức: nội chiến cách mạng kết hợp với chiến tranh bảo vệ tổ quốc. Quần chúng nhân dân Pháp là động lực chủ yếu thúc đẩy cách mạng tiến lên. + Ngày 14/7 (ngày tấn công ngục Ba-xti, đánh dấu sự bùng nổ của cách mạng tư sản Pháp) đã được công nhận là ngày Quốc khánh của nước Pháp vào năm 1880. + Lá cờ có ba màu đỏ, trắng và xanh dương xuất hiện trong cách mạng Pháp trở thành quốc kì của nước Cộng hòa Pháp từ năm 1946. + Bài ca Mác-xây-e xuất hiện trong cách mạng Pháp cũng trở thành Quốc ca của nước Cộng hòa Pháp. + Thông điệp “Tự do - Bình đẳng - Bác ái” trong bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền đã trở thành một phần di sản của dân tộc Pháp. - Giải thích: thắng lợi của cách mạng tư sản Pháp không chỉ tạo ra những thay đổi sâu rộng trong phạm vi nước Pháp mà còn để lại những dấu ấn sâu sắc trong tiên trình lịch sử châu Âu suốt thế kỉ XIX. Do đó, cuộc cách mạng này được ví như "cái chối khổng lồ quét sạch mọi rác rưởi của chế độ phong kiến châu Âu". 9 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH Câu 11. Cách mạng tư sản có tác dụng như thế nào đối với sự phát triển lịch sử? Cách mạng tư sản bắt đầu từ thế kỷ XVI kéo dài tới thế kỷ XX vừa có tác dụng tích cực nhưng có những hạn chế mà cách mạng tư sản mang lại: * Tích cực: - Xóa bỏ chế độ phong kiến, thiết lập nền dân chủ tư sản. - Tạo ra phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất đồng thời có một tiến bộ vượt bậc về phương thức sản xuất, là một bước tiến có ý nghĩa lịch sử trong xã hội nhân loại. * Hạn chế: - Thay thế hình thức bóc lột này bằng hình thức bóc lột khác, đó là sự thay thế chế độbóc lột phong kiến bằng chế độ bóc lột tư bản chủ nghĩa. - Chưa giải quyết được vấn đề cơ bản của xã hội là xóa bỏ chế độ người bóc lột người. - Làm nảy sinh những mâu thuẫn mới trong xã hội. Các cuộc đấu tranh giai cấp liên tục diễn ra ở các nước tư bản chủ nghĩa. Câu 12. So sánh điểm giống và khác nhau của các cuộc cánh mạng tư sản thời cận đại. * Giống nhau: - Nguyên nhân dẫn đến cách mạng : Do sự phát triển của lực lượng sản xuất tư bản chủ nghĩa, mẫu thuẫn giữa các giai cấp tư sản, nông dân,.. với chế độ phong kiến hoặc giữa các tâng lớp nhân dân ở thuộc địa với chính quốc,.. ngày càng gay gắt. - Lãnh đạo cách mạng: giai cấp tư sản, có nơi là tư sản liên minh với quý tộc mới. - Lực lượng cách mạng: đông đảo quần chúng nhân dân tham gia. - Nhiệm vụ: xoá bỏ những cản trở của chế độ phong kiến, chế độ thực dân,.. mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển. - Kết quả: đều dành thắng lợi, đưa giai cấp tư sản hoặc liên minh tư sản - quý tộc tư sản hoá lên nắm quyền, tạo tiền đề cho quan trọng cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, nhiều nước chuyển qua giai đoạn đế quốc chủ nghĩa. * Khác nhau: về hình thức: nội chiến hoặc giải phóng dân tộc, cải cách thống nhất đất nước. Câu 13. Đến giữa thế kỉ XVI, nền quân chủ châu Âu đối mặt với nhiều thách thức: sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa; nhu cầu khẳng định vị thế chính trị của giai cấp tư sản; những tư tưởng tự do của trào lưu Khai sáng. Trong bối cảnh đó, cuộc cách mạng tư sản đầu tiên đã nổ ra ở Nê-đéc-lan. Sau Nê-đéc-lan, cách mạng diễn ra ở Anh, Mỹ, Pháp trong các thế kỉ XVII - XVIII. Vậy, nguyên nhân nào dẫn đến các cuộc cách mạng? Đặc điểm và ý nghĩa của các cuộc cách mạng đó là gì? * Cách mạng tư sản Anh - Nguyên nhân: - Ý nghĩa: mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở Anh phát triển nhanh chóng. - Đặc điểm: * Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ: - Nguyên nhân: - Ý nghĩa: - Đặc điểm: * Cách mạng tư sản Pháp: - Nguyên nhân: + Nguyên nhân sâu xa: những chuyển biến quan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội và tư tưởng ở Pháp cuối thế kỉ XVIII. + Nguyên nhân trực tiếp: Mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với chính quyền phong kiến chuyên chế lên cao. 10 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH - Ý nghĩa: + Mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản ở Pháp. + Là sự kiện lịch sử trọng đại, có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với nước Pháp mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều nước trên thế giới, nhất là ở châu Âu. + Để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho phong trào cách mạng các nước. + Tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái được truyền bá rộng rãi. - Đặc điểm: Câu 14 a. Cuộc cách mạng công nghiệp đạt được những thành tựu tiêu biểu nào? Đời sống sản xuất và xã hội đã thay đổi ra sao dưới tác động của nó? b. C. Mác đã từng khẳng định: Năng suất lao động là cái đảm bảo cho sự thắng lợi của trật tự xã hội này đối với một trật tự xã hội khác. Cách mạng công nghiệp diễn ra vào nửa sau thế kỉ XVIII - giữa thế kỉ XIX có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của chủ nghĩa tư bản đối với chế độ phong kiến. Vậy cuộc cách mạng công nghiệp đạt được những thành tựu nổi bật nào và tác động ra sao đến quá trình sản xuất và đời sống xã hội? * Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp: - Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni. - Năm 1769, Giêm Oát chế tạo ra động cơ hơi nước. - Năm 1784, Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước. - Năm 1785, Ét-mơn các-rai chế tạo ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần. - Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước. - Trong lĩnh vực luyện kim cũng có nhiều phát minh quan trọng, như: + Kĩ thuật dùng than cốc để luyện gang thành sắt của Hen-ri Cót (năm 1784) + Phương pháp luyện sắt thành thép của Han-man (năm 1790) - Nhiều máy móc phục vụ cho sản xuất nông nghiệp đã ra đời, như: máy tỉa hạt bông máy gặt cơ khí, tự động cắt và bó ngũ cốc, * Tác động của cách mạng công nghiệp: - Tác động đến đời sống kinh tế(quá trình sản xuất): + Thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành kinh tế. + Làm thay đổi cơ bản quá trình sản xuất; năng suất lao động được nâng cao, tạo ra nguồn của cải dồi dào cho xã hội. + Làm thay đổi bộ mặt của nhiều nước tư bản, đưa nhân loại bước sang nền văn minh công nghiệp. - Tác động đến đời sống xã hội: + Hình thành 2 giai cấp cơ bản của xã hội tư bản chủ nghĩa là giai cấp vô sản và giai cấp tư sản + Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng sâu sắc. Câu 15. Trình bày những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp ở Anh. Theo em, thành tựu nào là tiêu biểu nhất? Vì sao? - Những thành tựu tiêu biểu: + Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni. + Năm 1769, R. Ác-rai phát minh ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước. + Năm 1784, Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước. + Năm 1785, E. Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần. + Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước. - Thành tựu tiêu biểu nhất là: Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước, vì: + Trước khi động cơ hơi nước ra đời: con người chủ yếu lao động dựa vào sức mạnh của cơ bắp (lao động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy móc chạy bằng năng lượng gió (cối xay gió ) và nước. Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế, nên năng suất lao động của con người chưa cao; khối 11 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH lượng sản phẩm sản xuất ra chưa nhiều và các loại năng lượng gió, nước ở thời điểm này vẫn chưa thể tạo ra sự chuyển biến căn bản trong đời sống sản xuất. + Năm 1784, Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước có thể hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, mọi địa điểm sau đó, máy hơi nước nhanh chóng được ứng dụng trong nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau, như: sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải Lúc này, các loại máy móc đã thay thế sức lao động chân tay của con người, giúp nền sản xuất có sự chuyển biến mạnh mẽ từ: sản xuất thủ công sang cơ khí hóa Câu 16. Hãy nêu những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp ở Pháp, Đức và Mỹ. - Cách mạng công nghiệp ở Pháp: + Cách mạng công nghiệp bắt đầu từ năm 1830. + Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng. + Kết quả: kinh tế Pháp nhanh chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh). - Cách mạng công nghiệp ở Đức: + Bắt đầu từ những năm 40 của thế kỉ XIX. + Phát triển dựa trên một nền công nghiệp nặng, hiện đại và tập trung, trong đó công nghiệp luyện kim, hoá chất đóng vai trò chủ đạo. + Kết quả: giữa thế kỉ XIX, kinh tế Đức phát triển với tốc độ rất cao. Đến khi thống nhất đất nước (1871), Đức đã trở thành một nước công nghiệp. - Cách mạng công nghiệp ở Mỹ: + Quá trình công nghiệp hoá diễn ra khá sớm. + Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng. + Kết quả: đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ đã đứng hàng thứ tư trên thế giới về giá trị sản xuất công nghiệp (sau Anh, Pháp, Đức). Câu 17. Hãy trình bày những tác động của cách mạng công nghiệp đối với sản xuất và xã hội. * Tác động đến đời sống sản xuất: - Làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác phát triển, tạo ra nguồn của cải dồi dào cho xã hội. - Bộ mặt của các nước tư bản thay đổi với nhiều khu công nghiệp lớn và thành phố đông dân mọc lên,... - Chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp. * Tác động đối với đời sống xã hội - Hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư sản và vô sản. + Giai cấp tư sản nhờ công nghiệp hoá đã giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp thống trị trong xã hội. + Giai cấp vô sản ngày càng đông đảo và bị tư sản bóc lột nặng nề. - Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng sâu sắc. - Những mặt trái của cách mạng công nghiệp: + Gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường; + Giai cấp tư sản tăng cường bóc lột giai cấp vô sản (nhất là lđ phụ nữ và trẻ em). + Các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm chiếm và tranh giành thuộc địa... Câu 18. Lập bảng hệ thống những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX ở các nước châu Âu và Mỹ. Quốc gia Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp Năm Nhà phát minh Tên phát minh Anh 1764 Giêm Ha-gri-vơ Máy kéo sợi Gien-ni 1769 R. Ác-rai Máy kéo sợi chạy bằng sức nước 12 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH 1784 Giêm Oát Máy hơi nước 1784 Hen-ri Cót Kĩ thuật dùng than cốc luyện gang thành sắt 1785 E. Các-rai Máy dệt 1814 Xti-phen-xơn Đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước Mĩ 1793 E. Whitney Máy tỉa hạt bông 1807 Phơn-tơn Tàu thủy chạy bằng hơi nước 1831 C.M. Cô-míc Máy gặt cơ khí 1838 S. Moóc-xơ Hệ thống điện tín sử dụng mã Moóc- xơ Câu 19. Có ý kiến cho rằng: "Xã hội loài người chuyển từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp là nhờ cách mạng công nghiệp". Em đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao? TL: - Đồng ý với ý kiến “xã hội loài người chuyển từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp là nhờ cách mạng công nghiệp”. + Trước khi tiến hành cách mạng công nghiệp: con người chủ yếu lao động dựa vào sức mạnh của cơ bắp (lao động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy móc chạy bằng năng lượng gió (cối xay gió ) và nước. Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế, nên năng suất lao động của con người chưa cao; khối lượng sản phẩm sản xuất ra chưa nhiều và các loại năng lượng gió, nước ở thời điểm này vẫn chưa thể tạo ra sự chuyển biến căn bản trong đời sống sản xuất. + Cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX, với việc tiến hành cách mạng công nghiệp, quá trình sản xuất của con người đã có sự thay đổi căn bản (các loại máy móc đã thay thế sức lao động chân tay của con người), giúp nền sản xuất có sự chuyển biến mạnh mẽ từ: sản xuất thủ công sang cơ khí hóa. Câu 20. Theo em, nếu con người không sáng tạo ra những loại máy móc dùng trong sản xuất hoặc những phương tiện giao thông hiện đại như tàu hoả, tàu thuỷ,... thì hoạt động sản xuất và cuộc sống của chúng ta sẽ thế nào? TL: - Theo em, nếu con người không sáng tạo ra những loại máy móc trong sản xuất hoặc những phương tiện giao thông hiện đại như tàu hoả, tàu thuỷ,... thì hoạt động sản xuất và cuộc sống của chúng ta sẽ bị đình trệ. như: Khi đó, mọi hoạt động sản xuất của con người chủ yếu sử dụng sức lao động thủ công(sử dụng lao động tay chân) nên năng suất thấp, thời gian để làm ra một sản phẩm sẽ kéo dài hơn, Điều đó, sẽ làm tăng thêm sự bóc lột lao động đặc biệt với đối tượng trẻ em và phụ nữ. Hơn nữa, những vấn đề như ô nhiễm môi trường, an toàn lao động, sẽ không được đảm bảo. Đời sống xã hội không có điều kiện phát triển, hệ thống giao thông đường bộ vẫn sẽ là chủ yếu, gây nhiều khó khăn trong việc đi lại và sản xuất. Vì vậy, thời gian di chuyển của con người từ địa điểm này tới địa điểm khác sẽ lâu hơn. Câu 21. Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet về một thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX và viết bài giới thiệu (khoảng 200 chữ) về thành tựu đó. TL: Giới thiệu về máy kéo sợi Gien-ni Trong những năm 1750, các nhà máy dệt may không để đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Lúc này, người ta vẫn còn sử dụng xe quay sợi với với một cọc suốt. Vì thế mà mỗi công nhân chỉ làm được một cuộn chỉ mỗi ngày. Đến cuối năm 1764, kĩ sư Giêm Ha-gri-vơ đã phát minh ra máy kéo sợi Gien-ni. Máy này có cấu tạo như xe quay sợi bình thường nhưng lại chứa tới 16 – 18 cọc suốt và chỉ cần một công nhân vận hành máy. Vì lượng cọc suốt nhiều hơn, máy có thể tạo ra nhiều sợi vải hơn khi vận hành, năng suất làm việc cũng tăng lên gấp nhiều lần. 13 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH Máy kéo sợi Gien-ni là phát minh quan trọng giúp cho sản lượng nguyên liệu ngành dệt may tại châu Âu tăng lên nhanh chóng. Phát minh này giúp nguồn cung sợi vải cho ngành dệt may tăng lên. Đồng thời, nó cũng giúp giá vải giảm xuống và người tiêu dùng có thể mua vải dễ dàng hơn. Máy kéo sợi Gien-ni mang lại rất nhiều lợi ích cho ngành dệt may Anh quốc lúc bấy giờ. Câu 22: Khai thác tư liệu trên và hình 3.5 cho em biết mặt trái của cách mạng công nghiệp là gì? - Những mặt trái của cách mạng công nghiệp: + Gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường; + Giai cấp tư sản tăng cường bóc lột giai cấp vô sản (nhất là lao động phụ nữ và trẻ em). + Các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm chiếm và tranh giành thuộc địa... *********************************************************** CHỦ ĐỀ 2 ĐÔNG NAM Á NỬA SAU THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XIX Câu 1. Vào thế kỉ XVI, nhiều quốc gia phong kiến ở khu vực Đông Nam Á bước vào giai đoạn suy thoái và phải đối mặt với sự xâm lược, chiếm đóng của thực dân phương Tây. Quá trình này đã diễn ra như thế nào? TL:- Trong các thế kỉ XVI - XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau như: ngoại giao, buôn bán, truyền giáo, khống chế chính trị ép kí hiệp ước và dùng vũ lực thôn tính, thực dân phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc gia Đông Nam Á. 14 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH - Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến những chuyển biến lớn ở các nước Đông Nam Á; đồng thời cũng đẩy mâu thuẫn dân tộc giữa nhân dân Đông Nam Á với chính quyền thực dân ngày càng sâu sắc, làm bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. - Mặc dù diễn ra sôi nổi, quyết liệt, nhưng do nhiều nguyên nhân, các cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á trong giai đoạn này vẫn chưa giành được thắng lợi. Câu 2. Em biết gì về quá trình xâm nhập của thực dân phương Tây vào các nước Đông Nam Á và cuộc đấu tranh chống ách đô hộ thực dân của nhân dân các nước này? - Chia sẻ hiểu biết: + Do Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, lại giàu tài nguyên khoáng sản nên sớm trở thành mục tiêu xâm lược của các nước tư bản phương Tây. + Trong các thế kỉ XVI – XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau như: ngoại giao, buôn bán, truyền giáo, khống chế chính trị ép kí hiệp ước và dùng vũ lực thôn tính, thực dân phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc gia Đông Nam Á. + Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến những chuyển biến lớn ở các nước Đông Nam Á; đồng thời cũng đẩy mâu thuẫn dân tộc giữa nhân dân Đông Nam Á với chính quyền thực dân ngày càng sâu sắc, làm bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Mặc dù diễn ra sôi nổi, quyết liệt, nhưng do nhiều nguyên nhân, các cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á trong giai đoạn này vẫn chưa giành được thắng lợi. Câu 3. Hãy trình bày(Hãy nêu) những nét chính trong quá trình thực dân phương Tây xâm lược các nước Đông Nam Á từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX Nét chính về quá trình thực dân phương Tây xâm lược Đông Nam Á - Do Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, lại giàu tài nguyên khoáng sản nên sớm trở thành mục tiêu xâm lược của các nước tư bản phương Tây. - Năm 1511, Bồ Đào Nha đánh chiếm vương quốc Ma-lắc-ca. Sự kiện này đã mở đầu quá trình xâm chiếm, áp đặt sự thống trị, biến các nước Đông Nam Á thành thuộc địa của thực dân phương Tây. - Trong các thế kỉ XVI - XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau, thực dân phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc gia trong khu vực: + Hà Lan cai trị In-đô-nê-xi-a (Indonesia); + Anh chiếm toàn bộ bán đảo Ma-lay-a (Malaya), phía Bắc đảo Booc-nê-ô (Borneo) và Mi-an-ma (Myanmar) + Pháp đặt ách đô hộ lên ba nước Đông Dương. + Tây Ban Nha, sau đó là Mỹ chiếm Phi-líp-pin (Philippines). - Xiêm là nước duy nhất ở Đông Nam Á giữ được độc lập, do tiến hành canh tân đất nước và chính sách ngoại giao khôn khéo. Câu 4. Khai thác tư liệu (trang. 21) giúp em biết điều gì về chính sách cai trị của chính quyền thực dân ở một số nước Đông Nam Á. Trả lời: - Đoạn tư liệu trên phản ánh về chính sách “chia để trị” của chính quyền thực dân ở một số nước Đông Nam Á. + “Chia để trị” là một chính sách thâm độc của các nước thực dân phương Tây, thông qua việc dùng nhiều biện pháp chia rẽ khác nhau, các nước thực dân muốn: cắt đứt những mối liên hệ cơ bản, cần thiết của nước thuộc địa trên nhiều phương diện; từ đó 15 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH giảm dần và đi đến xóa bỏ ý chí đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước của nhân dân thuộc địa. + Việc các nước thực dân phương Tây tiến hành chính sách “chia để trị” đã để lại nhiều hậu quả cho nhân dân Đông Nam Á, ví dụ như: tạo ra sự chia rẽ, rạn nứt khối đoàn kết, mâu thuẫn giữa các vùng trong cả nước và giữa các nước với nhau; bộ máy cai trị của chính quyền thực dân được củng cố, Câu 5. Hoàn thành bảng tóm tắt về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa của các nước Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây theo mẫu dưới đây: Tình hình Tình hình Tình hình Tình hình chính trị kinh tế xã hội văn hóa - Triều đình phong - Chính quyền thực dân - Trật tự xã hội - Văn hóa kiến đã đầu hàng, phụ thực hiện “cướp đoạt truyền thống bị phương Tây thuộc vào chính ruộng đất để lập đồn phá vỡ. du nhập vào quyền thực dân. điền”; đẩy mạnh khai - Kết cấu xã hội Đông Nam - Sự chia rẽ dân tộc, thác khoáng sản; mở có sự thay đổi: gc Á. tôn giáo trong nội bộ mang giao thông vận tải. cũ phân hóa; xuất từng nước và tạo nên - Kinh tế Đông Nam Á hiện những lực khoảng cách giữa các chuyển biến cục bộ, thiếu lượng xã hội mới. quốc gia trong khu cân đối vực. Câu 6 Hãy trình bày những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội của các nước Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây. Trả lời: - Tình hình chính trị: + Chính quyền và tầng lớp trên ở các nước đã đầu hàng, phụ thuộc hoặc làm tay sai cho thực dân. + Bộ máy ở trung ương và cấp tỉnh đều do các quan chức thực dân điều hành. - Tình hình kinh tế: + Thực dân phương Tây đẩy mạnh vơ vét, bóc lột người dân bản xứ, không chú trọng mở mang công nghiệp nặng, chủ yếu xây dựng những ngành công nghiệp chế biến, sản xuất hàng tiêu dùng. + Mở rộng hệ thống đường giao thông để phục vụ cho công cuộc khai thác kinh tế hoặc đàn áp phong trào đấu tranh của nhân dân. + Cướp đoạt ruộng đất đề lập đồn điền, ép chính quyền bản xứ nhượng quyền khai khẩn đất hoang,.. - Tình hình văn hoá: + Du nhập của văn hoá phương Tây làm xói mòn những giá trị văn hoá truyền thống ở các nước trong khu vực, gây ra sự xung đột văn hoá, tôn giáo ở nhiều nước. + Thực hiện chính sách nô dịch nhằm đồng hoá và ngu dân để dễ bề cai trị. - Tình hình xã hội: có sự phân hoá sâu sắc: 16 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH + Một bộ phận quý tộc, lãnh chúa phong kiến giàu có, câu kết với thực dân bóc lột nông dân. + Giai cấp nông dân ngày càng bị bần cùng hoá, phải chịu mọi thứ thuế, lao dịch nặng nề. Nhiều người phải rời bỏ ruộng đất để bán sức lao động cho địa chủ hay tư bản nước ngoài. + Giai cấp tư sản dân tộc, giai cấp công nhân, tầng lớp tiểu tư sản trí thức hình thành và phát triển, bắt đầu tham gia vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Câu 7. Mô tả một số nét chính về cuộc đấu tranh tiêu biểu ở Đông Nam Á chống ách đô của thực dân phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX. Trả lời: - Ở In-đô-nê-xi-a: + Sau khi bị thực dân Hà Lan đô hộ, nhiều cuộc khởi nghĩa tiêu biểu đã nổ ra như: khởi nghĩa Tơ-ru-nô Giê-giô (1675), khởi nghĩa Su-ra-pa-tit (1683 - 1719), khởi nghĩa Đi-pô- nê-gô-rô (1825 - 1830),... + Kết quả: các cuộc đấu tranh đều thất bại. - Tại Phi-líp-pin: + Ngay khi thực dân Tây Ban Nha xâm nhập đã vấp phải sự chống trả quyết liệt của thổ dân đảo Mác-tan (1521) với thủ lĩnh là La-pu-la-pu. + Đến đầu thế kỉ XIX, phong trào đấu tranh đã có bước tiến rõ rệt, tiêu biểu là khởi nghĩa của Nô-va-lét (1823), khởi nghĩa Khơ-rút-xơ (1844). - Ở Miến Điện: ngay từ cuộc xâm lược đầu tiên (1824 - 1826), quân Anh đã vấp phải sự kháng cự của quân đội Miến Điện do tướng Ban-đu-la chỉ huy. Đến năm 1825, Ban-du- la hi sinh, cuộc kháng chiến thất bại. Câu 8. Em có nhận xét gì về chính sách đô hộ của thực dân phương Tây đối với các nước Đông Nam Á? Trả lời: - Nhận xét: + Trong quá trình cai trị các nước Đông Nam Á, thực dân phương Tây đã tiến hành những chính sách cai trị thâm độc và toàn diện ở tất cả các lĩnh vực, từ: chính trị đến kinh tế, văn hóa, xã hội, + Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến những chuyển biến lớn ở các nước trong khu vực Đông Nam Á; đồng thời khiến mâu thuẫn dân tộc giữa nhân dân thuộc địa với chính quyền thực dân ngày càng sâu sắc. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến sự bùng nổ của hàng loạt các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc ở các nước Đông Nam Á. Câu 9. Em có nhận xét gì về hình thức đấu tranh và lực lượng tham gia trong phong trào của tranh chống ách đô hộ của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á? TL:- Nhận xét: + Trong các thế kỉ XVI - XIX, phong trào đấu tranh chống ách đô hộ của thực dân phương Tây ở các nước Đông Nam Á đã lôi cuốn đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, trong đó, đông đảo nhất là nông dân. + Hình thức đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á rất phong phú, đa dạng, nhưng đấu tranh vũ trang là hình thức phổ biến nhất. 17 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH Câu 10. Có ý kiến cho rằng: Các nước tư bản phương Tây xâm chiếm Đông Nam Á là để giúp đỡ những nước này thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu. Em đồng ý với ý kiến đó không? Hãy chứng minh cho ý kiến của em. - Không đồng tình với ý kiến cho rằng: Các nước tư bản phương Tây xâm chiếm Đông Nam Á là để giúp đỡ những nước này thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu. Vì: + Mục đích của các nước phương Tây khi xâm nhập, xâm lược Đông Nam Á là nhằm: vơ vét tài nguyên, bóc lột nhân công, độc chiếm thị trường tiêu thụ. + Trong quá trình cai trị, chính quyền thực dân đã thiết lập nền thống trị cứng rắn, tăng cường các hoạt động khủng bố, đàn áp nhân dân Đông Nam Á; đồng thời thực hiện chính sách “ngu dân”, cổ súy cho các hủ tục lạc hậu, tệ nạn xã hội, nhằm làm suy yếu nòi giống, phai mờ và tiến tới xóa bỏ ý chí đấu tranh; kìm hãm sự phát triển của nhân dân thuộc địa. + Chính sách cai trị của thực dân phương Tây đã để lại nhiều hệ quả nghiêm trọng, kéo lùi sự phát triển của các dân tộc Đông Nam Á. - Một số tư liệu để chứng minh: + Tư liệu 1. “Chính quyền thực dân bán rượu ở khắp nơi, đại lí rượu và thuốc phiện nhiều hơn trường học, trong 1000 làng chỉ có 10 trường học, nhưng đại lí rượu và thuốc phiện lại nhiều gấp 150 lần trường học” (trích Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 2, NXH Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 1995, trang 38). + Tư liệu 2. Trích đoạn trong Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo: “ hơn tám mươi năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ tự do, bình đẳng, bác ái, đến cướp đất nước ta, áp bức đồng bào ta. Hành động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa. Về chính trị, chúng tuyệt đối không cho nhân dân ta một chút tự do dân chủ nào. Chúng thi hành những luật pháp dã man. Chúng lập ba chế độ khác nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà của ta, để ngăn cản dân tộc ta đoàn kết. Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học. Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta. Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu. Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân. Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược. Về kinh tế, chúng bóc lột dân ta đến tận xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều. Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu. Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng. Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lý, làm cho dân ta, nhất là dân cày và dân buôn, trở nên bần cùng. Chúng không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên. Chúng bóc lột công nhân ta một cách vô cùng tàn nhẫn”. CHỦ ĐỀ 3 CHÂU ÂU VÀ NƯỚC MỸ TỪ CUỐI THẾ KỈ XVIII ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XX Câu 1. Hãy mô tả nét chính về quá trình hình thành chủ nghĩa đế quốc vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Điểm chung trong chính sách đối ngoại của các nước đế quốc là gì? Chỉ ra những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa đế quốc. Theo em, đặc trưng nào là quan 18 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH trọng nhất? Vì sao? Hãy kể tên một số công ti đa quốc gia có phạm vi ảnh lớn đối với nền kinh tế nhiều nước trên thế giới hiện nay. TL * Quá trình hình thành chủ nghĩa đế quốc vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX - Khoảng 30 năm cuối của thế kỉ XIX, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển với tốc độ nhanh chóng. - Sự cạnh tranh gay gắt dẫn tới quá trình tập trung sản xuất và tư bản, dần hình thành các công ti độc quyền lớn, dưới các hình thức khác nhau, như: các-ten, xanh-đi-ca (ở Anh, Pháp, Đức); tơ-rớt (ở Mỹ), Các công ti độc quyền đã lũng đoạn thị trường và nền kinh tế, chi phối đời sống chính trị và xã hội ở mỗi nước. - Tư bản công nghiệp và tư bản ngân hàng đã có sự dung hợp, hình thành nên tư bản tài chính. - Mặt khác, các nước tư bản phương Tây đều đẩy mạnh xâm lược, khai thác và bóc lột thuộc địa. => Đến cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản đã phát triển thành của chủ nghĩa đế quốc. * Điểm chung trong chính sách đối ngoại của các nước đế quốc là: tăng cường xâm lược, mở rộng hệ thống thuộc địa. * Những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa đế quốc: + Quá trình tập trung vốn và tập trung sản xuất dẫn đến sự hình thành của các công ty độc quyền. + Sự kết hợp giữa tư bản công nghiệp với tư bản ngân hàng tạo nên tầng lớp tư bản tài chính. + Đẩy mạnh xuất khẩu tư bản, dưới 2 hình thức chủ yếu là: đầu tư sản xuất, kinh doanh trực tiếp tại các thuộc địa hoặc cho vay lãi. + Tăng cường xâm chiếm thị trường, thuộc địa. * Đặc trưng quan trọng nhất của chủ nghĩa đế quốc là: tăng cường xâm chiếm thị trường và thuộc địa. Vì: + Thị trường và thuộc địa có vai trò vô cùng quan trọng đến sự phát triển hưng thịnh của các nước đế quốc (ví dụ: cung cấp tài nguyên, nhân công để phục vụ cho sự phát triển của chính quốc, ). + Vấn đề thị trường và thuộc địa là một trong những yếu tố quan trọng, chi phối đến chính sách đối ngoại của các nước đế quốc. + Việc các nước đế quốc đẩy mạnh xâm chiếm thị trường và thuộc địa cũng dẫn đến nhiều chuyển biến quan trọng trong tình hình chính trị thế giới (ví dụ: làm bùng lên phong trào đấu tranh giành độc lập sôi nổi ở các nước thuộc địa, phụ thuộc; là nguyên nhân sâu xa dẫn đến 2 cuộc Chiến tranh thế giới, ) * Một số công ty đa quốc gia có phạm vi ảnh hưởng lớn đối với nền kinh tế nhiều nước trên thế giới hiện nay: + Walmart (lĩnh vực kinh doanh: bán lẻ) + ExxonMobil (lĩnh vực kinh doanh: xăng dầu) + Royal Dutch Shell (lĩnh vực kinh doanh: xăng dầu) + Apple (Lĩnh vực kinh doanh: công nghệ). + Samsung (lĩnh vực kinh doanh: công nghệ). 19 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH + Amazon (lĩnh vực kinh doanh: thương mại điện tử). + Microsoft (lĩnh vực kinh doanh: công nghệ). Câu 2. Hãy lập bảng so sánh (điểm giống và khác nhau) về kinh tế, chính sách đối ngoại nổi bật của các đế quốc Anh, Pháp, Đức TL Đế quốc Anh Đế quốc Pháp Đế quốc Đức Đế quốc Mĩ Kinh Giống - Quá trình tập trung vốn và tập trung sản xuất đã dẫn đến sự ra tế nhau đời của các công ty độc quyền. Các công ty độc quyền này có khả năng chi phối, lũng đoạn đời sống kinh tế - chính trị - xã hội ở mỗi nước. - Tầng lớp tư bản tài chính ra đời trên cơ sở kết hợp giữa tư bản công nghiệp và tư bản ngân hàng. - Đẩy mạnh xuất khẩu tư bản dưới những hình thức khác nhau. Khác - Đứng thứ 3 thế - Đứng thứ 4 thế - Đứng thứ 2 thế - Dẫn đầu nhau giới về sản xuất giới về sản xuất giới về sản xuất thế giới về công nghiệp. công nghiệp. công nghiệp sản xuất công nghiệp. Đối ngoại Đẩy mạnh xâm chiếm thị trường, thuộc địa trên thế giới. Câu 3: Qua tình hình các nước Anh, Pháp, Mĩ, Đức cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, hãy nêu những đặc điểm chung, nổi bật trong sự phát triển kinh tế của các nước đó? Chuyển biến quan trọng nhất trong nền kinh tế là gì? Em hiểu gì về quyền lực sự chuyển biến đó? Hướng dẫn trả lời. * Qua tình hình các nước Anh, Pháp, Mĩ, Đức cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, những đặc điểm chung, nổi bật trong sự phát triển kinh tế: Sự canh tranh đưa đến tình trạng tư bản lớn “nuốt” tư bản nhỏ, tập trung sản xuất và tư bản, các tổ chức độc quyền ra đời chi phối đời sống xã hội của các nước đó. * Chuyển biến quan trọng nhất trong nền kinh tế là: Sự hình thành các công ty độc quyền * Quyền lực của các công ty độc quyền - Các công ty độc quyền chiếm ưu thế, nắm giữ và chi phối toàn bộ đời sống kinh tế ở các nước đế quốc. - Các công ty độc quyền chi phối tình hình chính trị và phục vụ quyền lợi của giai cấp tư sản các nước. - Chính sự xuất hiện của các công ty độc quyền, chủ nghĩa tư bản các nước chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc. 20 TÀI LIỆU BDHSG SỬ 8 NĂM HỌC 2023-2024 GVBD: BÙI THỊ KIM THOA- THCS TÂN THẠNH Câu 4: Tại sao các nước đế quốc tăng cường xâm lược thuộc địa? Nêu mâu thuẫn chủ yếu giữa các đế quốc già (Anh, Pháp) và đế quốc trẻ (Mĩ, Đức)? Mâu thuẫn đó đã chi phối chính sách đối ngoại của các nước đế quốc như thế nào? Hướng dẫn trả lời. * Các nước đế quốc tăng cường xâm lược thuộc địa, vì do nhu cầu về nguyên liệu, thị trường, xuất khẩu tư bản tăng nhiều nên các nước đế quốc tăng cường xâm lược thuộc địa. * Mâu thuẫn chủ yếu giữa các đế quốc già (Anh, Pháp) và đế quốc trẻ (Mĩ, Đức) là sự phát triển kinh tế và vấn đề về thuộc địa không đều nhau. * Mâu thuẫn đó đã chi phối chính sách đối ngoại của các nước đế quốc là gây chiến tranh để chi lại thế giới. Câu 5: Nét mới trong phong trào công nhân những năm 1830-1840? Kết cục phong trào đấu tranh của công nhân ở các nước Châu Âu nửa đầu TK XIX? Nguyên nhân thất bại? Điểm khác so với các phong trào công nhân trước đó? Hướng dẫn trả lời. * Nét mới trong phong trào công nhân những năm 1830-1840: Đấu tranh chính trị, tiến tới đấu tranh vũ trang; kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang. * Kết cục phong trào đấu tranh của công nhân ở các nước Châu Âu nửa đầu TK XIX: Đều thất bại, song nó đánh dấu sự trưởng thành của phong trào công nhân quốc tế, là cơ sở cho sự ra đời lí luận cách mạng. * Nguyên nhân thất bại: - Trình độ giác ngộ và tổ chức của giai cấp công nhân còn yếu. - Chịu ảnh hưởng của trào lưu phi vô sản. - Chưa có lí luận khoa học và cách mạng. - Thiếu sự lãnh đạo của 1 chính đảng cách mạng. - Giai cấp tư sản còn mạnh. * Điểm khác so với các phong trào công nhân trước đó: Giai cấp công nhân đã trở thành 1 lực lượng chính trị độc lập, tiến hành cuộc đấu tranh chính trị trực tiếp chống lại giai cấp tư sản. Câu 6: Em có nhận xét gì về cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân cuối TK XIX (Trình bày nguyên nhân, số lượng, quy mô, phạm vi, tính chất, hình thức đấu
Tài liệu đính kèm: