Bài giảng Ngữ văn 8 - Tiết 83: Cảnh khuya

 - Một số bài thơ -của Hãy nêuHồ tên Chí một số Minh: tập thơ, 
Ngắm trăng, Chiềubài thơtối của (Mộ Hồ Chí), Minh Không hoặc 
 tác phẩm văn học mà em biết. 
ngủ được, Nghe tiếngHãy chàyđọc một giã bài thơgạo của, Bác, 
 hoặc giới thiệu về tác phẩm mà 
 em yêu thích. Vì sao em yêu 
 thích tác phẩm đó? Một số bài thơ của Bác 
Chiều tối Không ngủ được 
Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ, Một canh...hai canh...lại ba canh 
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không; Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành; 
Cô em xóm núi xay ngô tối, Canh bốn, canh năm vừa chợp mắt, 
Xay hết, lò than đã rực hồng. Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh. 
 Ngắm trăng Nghe tiếng chày giã gạo 
Trong tù không rượu cũng không hoa, Gạo đem vào giã bao đau đớn, 
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ; Gạo giã xong rồi trắng tựa bông, 
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ, Sống trên đời người cũng vậy, 
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ. Gian nan rèn luyện mới thành công. I. Đọc, tìm hiểu chung 
 1. Đọc văn bản 
 + Ngắt nhịp: Câu 1: 3/4 
 Câu 2 và 3 ngắt nhịp 4/3 
 Câu 4 ngắt nhịp 2/5 
 + Giọng điệu: âm vang, tha thiết, thanh thản. Tiếng suối trong / như tiếng hát xa 
 Trăng lồng cổ thụ / bóng lồng hoa. 
Tiếng suốiCảnh trong khuya / như nhưtiếng vẽ hát / người xa chưa ngủ, 
Trăng lồngChưa cổ thụ ngủ / bóng/ vì lo lồng nỗi nướchoa. nhà. 
Cảnh khuya như vẽ / người chưa ngủ, 
Chưa ngủ / vì lo nỗi nước nhà. I. Đọc, tìm hiểu chung 
 2. Tác giả, tác phẩm 
 a. Tác giả Hồ Chí Minh 
 Em hãy nêu những 
 thông tin chính về nhà 
 thơ Hồ Chí Minh và bài 
 thơ “Cảnh khuya” 
 (Hoàn cảnh sáng tác, 
 thể loại) I. Đọc, tìm hiểu chung 
 2. Tác giả, tác phẩm 
 a. Tác giả Hồ Chí Minh 
 - Hồ Chí Minh (1890 – 1969). 
 - Quê: Kim Liên - Nam Đàn - Nghệ An. 
 - Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại. 
 - Hồ Chí Minh còn là nhà thơ, nhà văn hóa lớn 
 của dân tộc; là danh nhân văn hóa thế giới. Thơ của Người luôn chan 
chứa một tình yêu thiên nhiên 
đằm thắm, hòa trong một tình 
cảm lớn - tình yêu đất nước 
thiết tha. 
 I. Đọc, tìm hiểu chung 
 2. Tác giả, tác phẩm 
 b. Tác phẩm 
 * Hoàn cảnh sáng tác: viết vào cuối năm 1947, ở chiến khu Việt Bắc. 
 * Thể loại: thất ngôn tứ tuyệt. 
 * Chủ thể trữ tình: tác giả. 
 * Bố cục 
 + Phần 1 (hai câu đầu): Cảnh khuya tại chiến khu Việt Bắc. 
 + Phần 2 (hai câu cuối): Tâm trạng nhà thơ. I. Đọc, tìm hiểu chung 
 2. Tác giả, tác phẩm 
 b. Tác phẩm 
 * Chủ đề: Qua việc miêu tả cảnh đêm khuya ở chiến khu Việt 
 Bắc, tác giả bộc lộ nỗi lòng lo lắng cho vận mệnh đất nước, cho 
 công cuộc chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc. II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN 
 1. Vẻ đẹp của cảnh khuya Việt Bắc (hai câu đầu) 
 Tiếng suối trong như tiếng hát xa, 
 Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa. 
 Phiếu học tập số 01. Tìm hiểu hai câu thơ đầu 
 Tiếng suối trong như tiếng hát xa, 
 Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa. 
 Bức tranh thiên nhiên được phác họa trên những hình ..................... 
 ảnh, âm thanh nào? .................... 
 Chỉ ra và phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ được ....................... 
 thể hiện trong hai câu thơ. ....................... 
 Cảnh núi rừng Việt Bắc hiện lên như thế nào? Cảnh ........................ 
 khuya ấy thể hiện được điều gì trong tâm hồn nhà thơ? ........................ 1. Vẻ đẹp của cảnh khuya Việt Bắc (hai câu đầu) 
 Tiếng suối trong như tiếng hát xa 
 Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa. 
 * Miêu tả khung cảnh núi rừng Việt Bắc trong đêm trăng sáng: 
 + Hình ảnh: trăng, hoa, cổ thụ 
 + Âm thanh: tiếng suối 
 - Biện pháp tu từ so sánh: âm thanh của tiếng suối với 
 âm thanh của tiếng hát xa 
 + Tiếng suối trong rừng khuya thật trong trẻo và hồn 
 nhiên. 
 + Khiến cho cảnh vật trở nên gần gũi, mang tâm hồn 
 con người. 1. Vẻ đẹp của cảnh khuya Việt Bắc (hai câu đầu) 
 Tiếng suối trong như tiếng hát xa 
 Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa. 
- Biện pháp điệp từ: từ “lồng” được lặp lại hai lần 
 -> sự đan xen, nhiều tầng bậc Trăng lồng cây cổ thụ, chiếu ánh sáng 
 khiến cho lá và hoa rừng đẹp lung linh 
 Trăng (tầng cao) chiếu xuống, lồng bóng 
 cây, bóng cây, bóng lá in trên mặt đất lung 
 linh như ngàn hoa 
 Tiếng suối trong như tiếng hát xa, Chất nhạc 
 Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa. Chất họa 
 => Bức tranh thiên nhiên trong đêm: thanh tĩnh đẹp đẽ, 
 sinh động, lung linh, huyền ảo, trong trẻo và tươi sáng. 1. Vẻ đẹp của cảnh khuya Việt Bắc (hai câu đầu) 
 Tiếng suối trong như tiếng hát xa, Chất nhạc 
 Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa. Chất họa 
 -> Bức tranh thiên nhiên trong đêm thanh tĩnh đẹp đẽ, 
 sinh động, lung linh, huyền ảo, trong trẻo và tươi sáng. 
 -> Vẻ đẹp của cảnh khuya cho thấy tác giả có tâm hồn 
 lãng mạn, hết sức gần gũi và yêu mến thiên nhiên. b. Vẻ đẹp của tâm hồn thi sĩ (hai câu thơ cuối) 
 Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, 
 Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà. Phiếu học tập số 03. Tìm hiểu hai câu cuối 
 Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, 
 Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà 
Khi đọc hai câu thơ, chúng ta nên ngắt nhịp như ........................................ 
thế nào cho phù hợp. ........................................ 
Tìm phép tu từ so sánh, điệp ngữ ở hai câu thơ. ......................................... 
Nêu tác dụng của phép tu từ đó. ......................................... 
Qua đó em hiểu thêm được điều gì về con người .......................................... 
tác giả? b. Vẻ đẹp của tâm hồn thi sĩ (hai câu thơ cuối) 
 Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, 
 Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà. 
 - Hình ảnh con người xuất hiện và trở 
 thành trung tâm của bài thơ. b. Vẻ đẹp của tâm hồn thi sĩ (hai câu thơ cuối) 
 Cảnh khuya như vẽ người chưachưa ngủngủ, 
 ChưaChưa ngủ vì lo nỗi nước nhà. 
 Khung cảnh thiên nhiên đẹp 
 Biện pháp tu 
 như một bức tranh. 
 từ so sánh 
 Khung cảnh cùng con người 
 trầm tư, tĩnh lặng như một 
 bức tranh. 
 Biện pháp điệp ngữ: “chưa ngủ” 
 - Vì say mê, thưởng thức cảnh đẹp đêm trăng 
 - Vì trăn trở, toan lo cho vận mệnh dân tộc, cho 
 cuộc kháng chiến đang trong giai đoạn khó khăn.