Tham luận Phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Khoa học tự nhiên phân môn Vật lí 8

 THAM LUẬN
 PHÁT HIỆN VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN KHTN
 (PHÂN MÔN VẬT LÝ 8)
 I. ĐẶT VẤN ĐỀ
 Công tác giáo dục nói chung, phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi nói 
riêng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các trường THPT. Việc bồi 
dưỡng học sinh giỏi có tác động tích cực đến quá trình dạy và học, tạo động lực, 
làm nòng cốt trong phong trào thi đua dạy tốt - học tốt. Kích thích ý chí vươn lên 
chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức và góp phần giáo dục nhân cách toàn diện cho học 
sinh. Học tập nói chung và học tập môn KHTN ( phân môn Vật lý ) nói riêng là 
quá trình tiếp thu kiến thức, kiến thức vật lý lại hết sức phong phú mà ở trường 
không sao truyền thụ hết được. Trong khi đó khả năng hiểu biết và khả năng học 
tập của con người trong cả cuộc đời là có hạn. Cho nên, dạy học ở trường phải phù 
hợp với đặc điểm tâm lí và khả năng nhận thức của học sinh, cần thiết phải làm 
cho quá trình học tập của học sinh trở thành quá trình chủ động học tập, tiến dần 
lên quá trình tự nghiên cứu độc lập.
 Ngoài nhiệm vụ dạy học ở các lớp, giáo viên còn có nhiệm vụ phát hiện và 
bồi dưỡng học sinh giỏi. Làm thế nào để phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi? 
Đây là trăn trở của nhiều thế hệ giáo viên. Hơn nữa việc phát hiện và bồi dưỡng 
học sinh giỏi luôn được nhà trường đặc biệt quan tâm, Ban lãnh đạo luôn chỉ đạo 
xây dựng kế hoạch để bồi dưỡng học sinh giỏi, giao nhiệm vụ cho giáo viên dạy 
môn chuyên phụ trách đồng thời phân công các thành viên trong tổ chuyên môn 
cùng sát cánh giúp đỡ nhằm phát huy hết trí lực của giáo viên và học sinh. Đến với 
buổi sinh hoạt cụm hôm nay tôi xin phép chỉ đưa ra một số quan điểm của mình 
trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi phân môn vật lý rất mong sự đóng 
góp ý kiến của quý thầy cô.
 II. NỘI DUNG
 Việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi môn là một trong những hoạt động 
khó khăn, vất vả và đầy thử thách đối với giáo viên trong sự nghiệp trồng người.
 Bồi dưỡng học sinh giỏi cũng là một công tác rất quan trọng giúp cho 
ngành giáo dục,phát hiện được nhân tài, lựa chọn những mầm mống tương lai cho 
đất nước. Thực tế trong những năm qua, công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh 
giỏi luôn được Sở giáo dục đào tạo và các trường trong tỉnh nhà quan tâm và tạo 
điều kiện phát triển. Bên cạnh những thành tích đã đạt được, công tác phát hiện và 
bồi dưỡng học sinh giỏi cũng còn một số những hạn chế nhất định như: chất lượng 
đạt hiệu quả chưa cao, khi tăng khi giảm, thiếu tính bền vững trong đó có bộ môn 
vật lý.
 Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của trường có những thuận lợi, nhưng 
cũng có không ít khó khăn 2
 1. Thuận lợi:
 - Được sự chỉ đạo, quan tâm, kịp thời của ban lãnh đạo, có những kế hoạch 
cụ thể, lâu dài trong công việc bồi dưỡng HSG.
 - Trường có cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ tương đối đầy đủ giúp 
cho việc dạy và học đạt kết quả tốt.
 - Giáo viên có trình độ chuyên môn vững vàng, có kinh nghiệm trong công 
tác bồi dưỡng HSG nhiều năm.
 - Học sinh hiếu học, yêu thích môn học, có tính tự giác cao.
 - Đa số phụ huynh quan tâm đến chất lượng học sinh giỏi của nhà trường, 
mong muốn con em phát huy theo truyền thống của nhà trường.
 2. Khó khăn:
 - Đa số giáo viên dạy bồi dưỡng vừa phải bảo đảm chất lượng đại trà, vừa 
phải hoàn thành chỉ tiêu chất lượng mũi nhọn do vậy cường độ làm việc tương đối 
căng thẳng, bận rộn cho việc trường.
 - Học sinh vừa phải hoàn thành chương trình chính khóa vừa phải học 
chương trình bồi dưỡng HSG nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình học tập, 
rèn luyện các môn học khác. 
 - Một số học sinh tham gia học bồi dưỡng chưa cố gắng nhiều nên kết quả 
thi học sinh giỏi ở một số môn chưa cao.
 3. Phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Vật Lý
Phát hiện học sinh giỏi môn KHTN phân môn Vật Lý:
 Trước hết giáo viên phải nhận biết được học sinh giỏi Vật lý phải là những 
học sinh có trí nhớ bền vững, có khả năng phát triển vấn đề và có khả năng sáng 
tạo. Trong công tác BDHSG khâu đầu tiên là khâu tuyển chọn học sinh thông qua 
việc trao đổi với GV giảng dạy trước đó để lựa chọn những em có khả năng, tư 
chất, trí tuệ, lòng đam mê, tính sáng tạo vào đội tuyển, làm nguồn cho năm học kế 
tiếp.
 Ngoài ra, giáo viên còn có thể dựa vào một số tiêu chí sau để có thể phát 
hiện học sinh giỏi: 
 - Thông qua tổng hợp kết quả học tập của học sinh cấp dưới.
 - Qua sự thăm dò ý kiến của giáo viên bộ môn.
 - Qua các giờ học trên lớp, học sinh phải thể hiện mình yêu thích môn vật 
lý.
 Cụ thể: 3
 + Lựa chọn những học sinh nắm vững kiến thức cơ bản trong chương trình 
phổ thông và kiến thức mở rộng.
 + Đặt các tình huống có vấn đề từ dễ đến khó để phát hiện học sinh có năng 
khiếu.
 + Trong quá trình học và làm bài kiểm tra, phát hiện những em có khả năng 
viết (lời lẽ hay, cách lập luận chặt chẽ lô gíc) phân tích tổng hợp những kiên thức 
đã học, trình bày rõ ràng mạch lạc, đúng trọng tâm vấn đề được đặt ra.
 + Trong chương trình làm đề, giáo viên nên đổi mới cách ra đề giành cho 
mỗi đối tượng học sinh. Đặc biệt đối với học sinh khá, giỏi nên có những câu hỏi 
đòi hỏi trình độ tư duy khái quát, phân tích, tổng hợp để từ đó phân loại học sinh 
và có kế hoạch bồi dưỡng.
Bồi dưỡng học sinh giỏi môn Vật lý. 
 * Đối với giáo viên bồi dưỡng: 
 - Phải xác định động cơ, hứng thú học tập vât lý cho học sinh
 - Xác định mục tiêu học tập là hình thành ở học sinh động cơ đúng đắn 
trong học tập. Động cơ là động lực bên trong thúc đẩy trực tiếp học sinh hoạt 
động. Như vậy, bước thứ nhất của công việc dạy học vật lý là làm thế nào khơi gợi 
được hứng thú đối với việc học tập, làm rõ mục đích học tập của học sinh.
 - Phải sớm hình thành ở học sinh những năng lực học và làm bài thi môn 
Vật Lý.
 - Năng lực học là khả năng tự mình chiếm lĩnh kiến thức vật lý một cách có 
hiệu quả dưới sự điều khiển, hướng dẫn của giáo viên. Để có đội tuyển HSG lâu 
dài phải có lộ trình bồi dưỡng và biết thừa kế qua các năm học trước vì thế người 
thầy phải luôn luôn có ý thức tự rèn luyện, tích lũy tri thức và kinh nghiệm, trau 
dồi chuyên môn, luôn xứng đáng là “người dẫn đường tin cậy” cho học sinh noi 
theo. Phải thường xuyên tìm tòi các tư liệu, có kiến thức nâng cao trên các phương 
tiện, đặc biệt là trên mạng internet.
 Giáo viên dạy HSG phải tham khảo nhiều tài liệu một cách thường xuyên 
để cập nhật, bổ sung và phát triển chuyên đề mà mình phụ trách, phải chủ động đi 
trước học sinh một bước, hướng dẫn và cùng tham gia giải bài tập với học sinh .
 - Bước tiếp theo, chúng ta lập kế hoạch cho mình một cách cụ thể tránh 
tình trạng thích đâu dạy đó. Dạy theo chuyên đề là biện pháp mà cá nhân tôi thấy 
đó là hữu hiệu nhất.
 - Thực hiện phương châm: dạy chắc cơ bản rồi dạy nâng cao, thông qua 
những bài luyện cụ thể để dạy phương pháp tư duy - dạy kiểu dạng bài có quy luật, 
loại bài có tính đơn lẻ rồi luyện các dạng tổng quát.
 - Trong mỗi bài tập cần đưa ra nhiều câu với mức độ từ dễ đến khó và vận 
dụng vào thực tế để các em hiểu rõ, tăng cường tư duy linh hoạt. 4
 - Trước khi giải các dạng BT nâng cao, lắt léo thì GV có thể sử dụng một 
số hương pháp phân tích bài toán theo hướng đi lên hoặc đi xuống để HS nhận ra 
các bước tư duy trong quá trình giải. Bên cạnh đó cũng rèn luyện cách trình bày để 
vừa ngắn gọn, vừa rõ ràng, vừa logic.
 - Sau mỗi bài tập nâng cao GV cần đưa ra phương pháp giải hoặc những 
lưu ý nhằm học sinh tự khắc sâu kiến thức để cách trình bày được lập luận lôgic 
hơn.
 - Sau mỗi chuyên đề cần có bài kiểm tra đánh giá theo các mức độ để nắm 
ngay được tình hình học sinh bị hổng phần nào, những bài đa số HS làm được gọi 
HS trực tiếp lên bảng làm (mối lần ghi bảng các em nhớ hơn là ghi ở vở), bài nào 
chưa tốt GV sửa và khắc sâu ngay.
 - Ngoài ra giáo viên sưu tầm ngân hàng bộ đề thi các cấp trường, cấp huyện 
và các tỉnh khác thông qua công nghệ thông tin, hướng dẫn học sinh tìm tài liệu 
nhằm giúp các em tiếp xúc làm quen với các dạng đề có nhiều điểm mới, hay và 
hữu ích.
 - Tuy nhiên, GV nên tránh: Làm HS bị áp lực tâm lý trong thi cử và nặng 
thành tích đối với HS .
 - Bồi dưỡng học sinh giỏi là một quá trình lâu dài. Cần phải bồi dưỡng 
hứng thú và tính tích cực, độc lập nghiên cứu của học sinh.
 - Cần phát hiện sớm các em học sinh giỏi và bồi dưỡng sớm, tạo nguồn từ 
lớp đầu cấp học. Cách tốt nhất bồi dưỡng hứng thú cho học sinh là hướng dẫn dìu 
dắt cho các em đạt được những thành công từ thấp lên cao. Nhiều học sinh lúc đầu 
chưa bộc lộ rõ năng khiếu nhưng sau quá trình được dìu dắt đã trưởng thành rất 
vững chắc và đạt thành tích cao.
 * Đối với học sinh:
 - Học sinh phải nhận thức đúng về tầm quan trọng của học tập.
 - Học sinh phải yêu thích môn học, say mê trong học tập và ham học hỏi.
 - Học sinh phải cần cù tích luỹ và chăm chỉ rèn luyện, ngoài đọc sách giáo 
khoa, học sinh cần đọc thêm sách tham khảo và tài liệu khác.
 - HS nên tránh: dao động trong mục tiêu phấn đấu; nôn nóng trong học tập 
và nghiên cứu; quá tham vọng hoặc quá tự cao.
 Tôi nghĩ rằng người thầy giáo có vai trò quan trọng trong việc định hướng 
và phát triển năng lực, năng khiếu HSG, các em HS có vai trò quyết định trực tiếp 
đối với kết quả của mình. Kết quả công tác bồi dưỡng học sinh giỏi có đạt cao hay 
không còn phụ thuộc rất lớn ở niềm đam mê học của các em học HS. Là người 
trực tiếp giảng dạy, tôi hiểu rằng bản thân cũng luôn cần phải cố gắng hoàn thiện 
về phẩm chất và năng lực chuyên môn, tâm huyết với công việc, yêu thương học 5
trò... bởi phẩm chất, uy tín và năng lực của người giáo viên sẽ có ảnh hưởng trực 
tiếp đến quá trình học tập và rèn luyện của học sinh
 * Đối với phụ huynh:
 Thầy cô giáo thường xuyên liên lạc với Phụ huynh để trao đổi tình hình 
học tập của học sinh, phối hợp với PHHS tạo điều kiện về thời gian, học liệu để 
các em phát huy tốt chất lượng học đội tuyển.
 III. KẾT LUẬN
 Phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn vật lý là một việc làm không dễ, 
đòi hỏi nhiều vấn đề như phải có những học sinh thực sự say mê, có hứng thú học 
tập, phải có những giáo viên có năng lực, yêu nghề, tâm huyết với công tác giảng 
dạy và phải có những cơ chế phù hợp đảm bảo quyền lợi của học sinh và giáo viên. 
Trên đây là kinh nghiệm của bản thân trong việc phát hiên và bồi dưỡng học sinh 
giỏi. Rất mong được sự đóng góp của các đồng chí để công tác bồi dưỡng HSG đạt 
kết quả ngày càng cao. Chân thành cảm ơn.
 Tân Thạnh, ngày 13 tháng 10 năm 2023
 Duyệt của lãnh đạo Người viết
 Huỳnh Thanh Tú