Giáo án Nâng cao Ngữ văn 8 - Tuần 25, Tiết 67-69: Cảm hứng yêu nước qua 1 số tác phẩm văn học trung đại - Năm học 2020-2021

 Tuần: 25
Ngày soạn:3-2-2020
Tiết: 67, 68, 69: Cảm hứng yêu nước qua một số tác phẩm văn học trung đại 
I. MỤC TIÊU :
1. Kiến thức
- Nắm được chủ nghĩa yêu nước (CNYN) và biểu hiện của CNYN trong văn học.
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa, giá trị yêu nước được thể hiện qua mỗi tác giả tác phẩm.
2. Kĩ năng
- Cảm nhận phân tích nội dung CNYN trong văn học.
- Biết so sánh để nhận ra những nét chung và riêng của mỗi tác giả, tác phẩm trong việc thể 
hiện CNYN.
- Rèn kỹ năng tổng hợp khái quát để đánh giá về ý nghĩa, giá trị của tác phẩm.
3. Thái độ: 
- Bồi đắp tình cảm gia đình, tình yêu thương con người.
- Bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước. 
II- CHUẨN BỊ:
 - Thầy : giáo án, SGK, đọc tư liệu tham khảo, chuẩn KTKN, tìm hiểu tác giả Lí Côn 
Uẩn...
 - Trò : ôn các tác phẩm văn học trung đại đã học.
III. CÁC BƯỚC LÊN LỚP :
 1. Ổn định lớp :
 2. Kiểm tra bài cũ :
 3.Nội dung bài mới :
 Hoạt động của thầy Hoạt động của Nội dung cơ bản
 trò
 Hoạt động 1: Những nét I. Những nét chung về cảm hứng yêu 
 chung về cảm hứng yêu nước.
 nước. - Giới thiệu các tác phẩm trong chương 
 - Giới thiệu các tác phẩm trình văn 8
 trong chương trình văn 8 Chiếu dời đô Chiếu dời đô
 - Tóm tắt nội dung. Hịch tướng sĩ Hịch tướng sĩ
 - Đọc đoạn văn tiêu biểu Nước Đại Việt Nước Đại Việt ta
 ta Bàn luận về phép học
 - Giới thiệu các tác phẩm Bàn luận về 
 ngời chương trình phép học - Giới thiệu các tác phẩm ngoài chương 
 Tư tưởng canh tân đất trình
 nước: đề cao vai trò của luật 
 pháp, nhà nước pháp quyền : Xin lập khoa Luật của Nguyễn Trường 
 tác phẩm . tộ
 Ý thức về vai trò của người Chiếu cầu hiền của Ngô Thì Nhậm.
 trí thức, bậc hiền tài đối với 
 đất nước Đọc văn bản Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm, Cung oán 
 Những tác phẩm mang nội ngâm khúc, thơ của Hồ Xuân Hương ...
 dung nhân đạo xuất hiện 
 nhiều, liên tiếp với các tác phẩm có giá trị lớn: 
 - Những nội dung nhân đạo 
 chủ yếu thể hiện trong giai 
 đoạn này là: -> Cảm hứng nhân đạo trong giai đoạn 
 + Sự thương cảm trước bi này cũng có những biểu hiện mới :
 kịch và đồng cảm trước khát 
 vọng của con người. + Hướng vào quyền sống của con 
 + Khẳng định, đề cao tài người (Truyện Kiều, thơ của Hồ Xuân 
 năng, nhân phẩm con người. Hương).
 + Lên án, tố cáo những thế + Ý thức về cá nhân đậm nét hơn: 
 lực tàn bạo chà đạp con quyền sống cá nhân, hạnh phúc cá nhân, 
 người. tài năng cá nhân, (Đọc Tiểu Thanh kí, 
 + Đề cao truyền thống đạo Tự tình (II), Bài ca ngất ngưởng, )
 lí, nhân nghĩa của dân tộc. --> Đây cũng chính là nội dung nhân đạo 
 cơ bản nhất trong giai đoạn văn học này.
 HS khái quát lại khái niệm 1. Khái niệm: 
 - Cơ sở hình thành chủ nghĩa Là một trong những tình cảm sâu 
 yêu nước? sắc nhất được củng cố qua hàng ngàn 
 Hoàn cảnh lịch sử – xã hội – năm, nó trở thành bậc thang giá trị chi 
 văn hoá phối quan niệm sống về tình yêu quê 
 – Gắn bó với vận mệnh đất hương đất nước. 
 nước và số phận con người. 2. Cơ sở hình thành CNYN.
 – Hấp thụ nguồn VHDG - Tình yêu thương đối với gia đình,
 –Từng bước tiếp thu văn hoá HS nêu ý kiến - Tình yêu và niềm tự hào về làng xóm, 
 Trung Hoa trên cơ sở tinh và dẫn chúng quê hương
 thần và bản lĩng dân tộc, cụ thể - Yêu thương và sự trân trọng đối với con 
 từng bước phát triển bộ phận người
 văn chương bác học và xác - Lòng căm thù và thái độ chống lại các 
 lập những giá trị văn học thế lực tội ác
 đậm đà bản sắc dân tộc, vận - 
 động theo chiều hướng dân 3. Nội dung chủ yếu của cảm hứng yêu 
 tộc hoá và dân chủ hoá. nước trong văn học trung đại:
 – Phản ánh sắc nét cuộc đấu - Bày tỏ niềm tự hào, tự cường về dân 
 tranh không ngừng vì khát tộc.
 vọng độc lập dân tộc và - Lòng căm thù giặc sâu sắc và ý chí 
 những giá trị tinh thần cao chiến đấu, giành độc lập dân tộc.
 cả của con người. HS nêu ví dụ - Tinh thần “Trung quân ái quốc”.
 minh chứng - Tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương 
 - Nội dung chủ yếu của cảm đất nước.
 hứng yêu nước? - Tố cáo tội ác của giặc.
 - Khát vọng xây dựng đất nước hòa bình. 
• Yêu nước gắn với tư 
 tưởng tôn quân( yêu vua, 4. Những nét chung trong sự thể hiện 
 trung hiếu với vua). cảm hứng yêu nước qua những tác 
• Tự hào dân tộc. phẩm đã học:
• Yêu thiên nhiên, quê - Thể hiện niềm tự hào dân tộc, khát vọng hương, xứ sở. xây dựng một triều đại hùng cường.
• Khát vọng và quyết - Thể hiện lòng căm thù giặc sâu sắc, ca 
 tâm cống hiến bảo vệ và xây ngợi những trung thần, nghĩa sĩ đã hy 
 dựng đất nước. sinh vì nước.
 - Khẳng định chủ quyền bất khả xâm 
 phạm về lãnh thổ, cương vực; ca ngợi các 
 chiến công hiển hách...
 - Bày tỏ khát vọng xây dựng đất nước 
 hoàn bình muôn thuở.
 5. Những nét riêng của mỗi nhà văn 
 trong thể hiện cảm hứng yêu nước:
 - Lý Công Uẩn: Khát vọng xây dựng một 
 triều đại hùng cường, ngang tầm với 
 Trung Hoa.
 - Trần Quốc Tuấn: Thể hiện lòng căm thù 
 giặc và quyết tâm chiến đấu cao độ.
 - Nguyễn Trãi: Khẳng định chủ quyền 
 lãnh thổ, tự hào về truyền thống văn hiến 
 dân tộc.
 - Nguyễn Thiếp: Khát vọng xây dựng nền 
 học vấn chân chính.
 4. Củng cố: Đọc đoạn văn tiêu biểu
 Nội dung yêu nước
 – Vận nước:( Sư Pháp Thuận): Vận nước gắn liền với ngôi vua
 – Bình Ngô đại cáo ( Nguyễn Trãi): Khẳng định chính nghĩa vốn được xây nền từ truyền 
 thống văn hiến, vị thế chủ động của một đất nước có chủ quyền và niềm tự hào trước thế hệ 
 anh hùng hào kiệt.
 – Bạch Đằng giang phú ( Trương Hán Siêu):
 + Khái quát những quy luật lớn lao của cõi sông nước.
 + Khẳng định cơ sở chiến thắng là con người, tài trí con người.
 + Ca ngợi hai vị vua như là biểu tựơng của người tài đức, văn võ song toàn.
 – Thuật hoài của Phạm Ngũ Lão.
 + Khí thế ba quân và hình ảng võ tướng, người anh hùng mang tầm vóc vũ trụ đo điếm bằng 
 chiều kích của giang sơn núi rộng sông dài.
 Nội dung nhân đạo
 – Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi: Khát vọng về đất nước thái bình nhân dân được ấm no 
 hạnh phúc.
 – Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn: Tiếng kêu thương của người phụ nữ chờ chồng, nhớ 
 thương chồng đi chinh chiến phương xa .
 – Cung oán ngâm của Nguyễn Gia Thiều: Lê án chế độ cung tần mĩ nữ trong cung vua phủ 
 chúa ngày xưa. Nỗ đau của người cung nữ bị Vua ruồng bỏ.
 – Truyện Kiều của Nguyễn Du: Số phận của nàng Kiều người con gái tài sắc nhưng phận bất 
 hạnh.
 => Nhìn chung nội dung yêu nước và nhân đạo gắn bó với nhau, bổ sung cho nhau và là 
 những giá trị luôn tồn tại trong nhau, làm nên hai dòng chủ lưu trong nền văn học dân tộc. 5. Hướng dẫn học sinh tự học, làm bài tập, soạn bài mới:
 Cảm nhận về lòng yêu nước trong các văn bản đã học.
IV. Rút kinh nghiệm:
 Kí duyệt tuần 26 ngày 12. 02. 2020
 Tổ trưởng
 Nguyễn Thị Vân . Khái quát quá trình hình thành và tương quan giữa hai nội dung yêu nuớc và nhân 
đạo.
1. Hoàn cảnh lịch sử – xã hội – văn hoá
– Gắn bó với vận mệnh đất nước và số phận con người.
– Hấp thụ nguồn VHDG
– Từng bước tiếp thu văn hoá Trung Hoa trên cơ sở ting thần và bản lĩng dân tộc, từng bước 
phát triển bộ phận văn chương bác học và xác lập những giá trị văn học đậm đà bản sắc dân 
tộc, vận động theo chiều hướng dân tộc hoá và dân chủ hoá.
– Phản ánh sắc nét cuộc đấu tranh không ngừng vì khát vọng độc lập dân tộc và những giá 
trị tinh thần cao cả của con người.
2. Quá trình phát triển nội dung yêu nước và nhân đạo
– Thời kì quốc gia độc lập
+ Văn học khai thác từ nguồn văn học dân gian để tôn vinh những anh hùng thần thoại có 
công lập nước.
+ Nhấn mạnh truyền thống văn hoá riêng.
+ Nghĩa đồng bào và tình cảm gắn bó với núi sông nước Việt.
– Thời kì Tống, Nguyên, Thanh xâm lược.
+ Văn học nổi lên tiếng nói chiến đấu, căm thù giặc, ý chí diều kịên bảo vệ lành thổ.
– Thời kì nhà Minh đặt ách đô hộ.
Văn học đóng vai trò “đao bút” lấy ngòi bút làm vũ khí tinh thần động viên toàn dân đứng 
lên đánh giặc, ý chí đoàn kết bảo vệ lãnh thổ.
– Thời kì nạn cát cứ như 12 sứ quân
+ Văn học phán mạnh mẽ tầng lớp thống trị, phản ánh sâu sắc khát vọng hoà bình, thống 
nhất. Gắn liền với tiếng nói yêu nước là sự khẳng định giá trị nhân đạo ở nhhững giai đoạn 
mà quyền sống của con người được nhấn mạnh.
– Giai đoạn văn học nửa cuối TK XVIII hết TK XIX.
+ Ý thức đề cao con người, đề cao hạnh phúc đời thường xu thế đòi hỏi giải phóng tình cảm 
cá nhân và ước vọng vượt lên mọi quy luật tù túng của XHPK. => Nội dung yêu nước và nhân đạo vừa gắn liền vừa đan xen vừ tiếp nối vừa phát triển -> 
 quyết định bản sắc và truyền thống văn học.
 VD: Hịch, cáo, chiếu, biểu, văn thư binh vận, thơ ca chiến trận-> nghiêng về nội dung yêu 
 nước.
 + Văn học trữ tình và thế sự: Thiền, truyện thơ, ngâm khúc, hát nói -> tiếng nói nhân đạo.
 II. Biểu hiện của cảm hứng yêu nước và nhân đạo trong văn học trung đại:
 1. Cảm hứng yêu nước:
• Yêu nước gắn với tư tưởng tôn quân( yêu vua, trung hiếu với vua).
• Tự hào dân tộc.
• Yêu thiên nhiên, quê hương, xứ sở.
• Khát vọng và quyết tâm cống hiến bảo vệ và xây dựng đất nước.
 2. Cảm hứng nhân đạo:
• Cảm thông sâu sắc với những nỗi khổ của con người.
• Đề cao những phẩm chất tốt đẹp của con người, những giá trị tốt đẹp của cuộc sống; 
 niềm tin vào vẻ đẹp tâm hồn của những kiếp người nhỏ bé trong xã hội.
• Lên tiếng tố cáo các thế lực trong xã hội đã chà đạp lên quyền sống của con người; cất 
 tiếng nói bảo vệ và đòi quyền sống xứng đáng cho những kiếp đọa đày đau khổ.
 III. Sự thể hiện nội dung yêu nước và nhân đạo qua một số tác phẩm văn học.
 1. Nội dung yêu nước
 – Vận nước:( Sư Pháp Thuận): Vận nước gắn liền với ngôi vua
 – Bình Ngô đại cáo ( Nguyễn Trãi): Khẳng định chính nghĩa vốn được xây nền từ truyền 
 thống văn hiến, vị thế chủ động của một đất nước có chủ quyền và niềm tự hào trước thế hệ 
 anh hùng hào kiệt.
 – Bạch Đằng giang phú ( Trương Hán Siêu):
 + Khái quát những quy luật lớn lao của cõi sông nước.
 + Khẳng định cơ sở chiến thắng là con người, tài trí con người.
 + Ca ngợi hai vị vua như là biểu tựơng của người tài đức, văn võ song toàn.
 – Thuật hoài của Phạm Ngũ Lão.
 + Khí thế ba quân và hình ảng võ tướng, người anh hùng mang tầm vóc vũ trụ đo điếm bằng 
 chiều kích của giang sơn núi rộng sông dài.
 2. Nội dung nhân đạo
 – Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi: Khát vọng về đất nước thái bình nhân dân được ấm no 
 hạnh phúc.
 – Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn: Tiếng kêu thương của người phụ nữ chờ chồng, nhớ 
 thương chồng đi chinh chiến phương xa .
 – Cung oán ngâm của Nguyễn Gia Thiều: Lê án chế độ cung tần mĩ nữ trong cung vua phủ 
 chúa ngày xưa. Nỗ đau của người cung nữ bị Vua ruồng bỏ.
 – Truyện Kiều của Nguyễn Du: Số phận của nàng Kiều người con gái tài sắc nhưng phận bất 
 hạnh.
 => Nhìn chung nội dung yêu nước và nhân đạo gắn bó với nhau, bổ sung cho nhau và là 
 những giá trị luôn tồn tại trong nhau, làm nên hai dòng chủ lưu trong nền văn học dân tộc.
 *Kết luận:
 Văn học trung đại Việt Nam được xây một chặng đường phát triển dưới thời phong kiến, nối 
 dài qua 10 thế kỉ, bắt đầu từ thế kỉ thứ X đến hết XIX. Văn học trung đại đã định hình những 
 đặc điểm và truyền thống cơ bản gắn bó với vận mệnh đất nước và số phận con người Việt 
 Nam.