Bài giảng Ngữ văn 8 - Phân tích một tác phẩm thơ

 (1) Quả cau nho nhỏ miếng trầu hôi, (3) Phi lưu trực há tam thiên xích,
 Này của Xuân Hương mới quệt rồi. Nghi thị Ngân Hà lạc cửu thiên.
 (2) Lọng cắm rợp trời quan sứ đến, (4) Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
 Váy lê quét đất mụ đầm ra. Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa. 行业PPT模板 
 Phân tích
 một tác phẩm thơ
 Giáo viên: Nhóm 3H1K I. Định hướng PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
 Phân tích bài viết mẫu: Phân tích bài thơ “Đề đền Sầm Nghi Đống” – Hồ Xuân Hương
 Yêu cầu Nội dung
1. Bài văn viết về vấn Giá trị đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Đề đền Sầm Nghi 
đề gì? Đống” – Hồ Xuân Hương.
 Bố cục: 3 phần
2. Chia bố cục bài văn 
thành 3 phần MB – TB – - MB: Từ đầu Thì sự anh hùng há bấy nhiêu.
KB - TB: Tiếp theo thực sự đúng đắn.
 - KB: Còn lại.
3. Trong phần MB, - Giới thiệu Hồ Xuân Hương và nét đặc trưng trong đề tài sáng tác của bà.
người viết đã nêu - Bài thơ “Đề đền Sầm Nghi Đống” và tiếng cười giễu cợt.
những thông tin gì?
 - Trích dẫn bài thơ. PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
 Phân tích bài viết mẫu: Phân tích bài thơ “Đề đền Sầm Nghi Đống” – Hồ Xuân Hương
 Yêu cầu Nội dung
 * Người viết đã phân tích lần lượt từng câu thơ theo đúng bố cục của một bài 
4. Người viết đã phân 
 thơ thất ngôn tứ tuyệt: Khởi – thừa – chuyển – hợp.
tích bài thơ “Đề đền Sầm 
Nghi Đống” theo trình tự * Hệ thống luận điểm chính được triển khai trong phần thân bài:
nào? Chỉ rõ hệ thống - Đề tài, chủ đề của bài thơ.
luận điểm chính trong 
 - Nghệ thuật trào phúng thể hiện qua nhan đề và từng câu thơ khởi – thừa – 
phần thân bài.
 chuyển – hợp.
5. Để làm sáng tỏ mỗi Để làm sáng tỏ mỗi luận điểm, người viết đã phân tích bằng chứng bằng cách 
luận điểm, người viết đã lựa chọn những từ ngữ, hình ảnh, lối diễn đạt độc đáo mang dấu ấn cá nhân 
phân tích bằng chứng của Hồ Xuân Hương để nhận xét, đánh giá nội dung cũng như thái độ, cảm 
như thế nào? xúc của của tác giả trong từng câu thơ và cả bài thơ nói chung. PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
 Phân tích bài viết mẫu: Phân tích bài thơ “Đề đền Sầm Nghi Đống” – Hồ Xuân Hương
 Yêu cầu Nội dung
 Những câu văn thể hiện thái độ, cảm xúc của người viết đối với văn bản và tác giả bài thơ:
 - Câu thơ khiến người đọc tủm tỉm khi nhớ đến hai chữ “trông ngang” ở câu khởi. 
6. Hãy tìm những câu 
 - Ra là vậy, dù là một viên tướng được thờ phụng, dù là một ngôi đền được xây cao, thì 
văn thể hiện thái độ, 
 cũng chỉ là thứ đáng coi thường trong mắt Hồ Xuân Hương.
cảm xúc của người viết 
đối với văn bản và tác - Sự tôn nghiêm, thiêng liêng của ngôi đền biến mất sạch sẽ trong mắt nữ sĩ.
giả bài thơ. - Nhưng mặt khác, nó cũng thể hiện sự quật cường, không an phận của nữ sĩ. “Anh hùng 
 đâu cứ phải mày râu” – quan niệm như thế mới thực sự đúng đắn.
 - 
7. Trong phần KB, 
 - Khẳng định giá trị nghệ thuật và nội dung đặc sắc của bài thơ.
người viết đã nêu 
những thông tin gì? - Đánh giá tài năng của Hồ Xuân Hương. Yêu cầu của bài văn phân tích một tác phẩm thơ
* Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận văn học, gồm 3 phần: MB – TB – KB.
* Xác định đúng vấn đề nghị luận: Giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
* Nội dung:
- Mở bài:
+ Giới thiệu thông tin tác giả, tác phẩm
+ Cảm nhận chung về đặc sắc nội dung, nghệ thuật của bài thơ.
- Thân bài: Phân tích bài thơ theo hệ thống luận điểm
+ Luận điểm 1: Nêu chủ đề của bài thơ.
+ Luận điểm 2: Phân tích những nét đặc sắc về nghệ thuật để làm nổi bật chủ đề của bài thơ, có thể 
lựa chọn một số cách triển khai: Yêu cầu của bài văn phân tích một tác phẩm thơ
 Theo trình tự bố cục bài thơ (VD: Khởi – thừa – chuyển – hợp; Đề – thực – luận – kết)
 Theo các yếu tố đặc trưng của thể thơ (VD: Nghệ thuật sử dụng từ ngữ – nghệ thuật xây dựng hình ảnh – các biện 
 pháp tu từ, )
 Chú ý: Cần lựa chọn được những từ ngữ, hình ảnh, biện pháp nghệ thuật, dấu ấn cá nhân của tác giả, để phân 
 tích, từ đó làm nổi bật giá trị nội dung (tư tưởng, tình cảm, cảm xúc, thái độ, ý nghĩa, ) của bài thơ.
+ Kết hợp bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của bản thân về bài thơ và tác giả.
- Kết bài:
+ Khẳng định giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ.
+ Khẳng định tài năng của tác giả.
* Đảm bảo các yêu cầu về chính tả, ngữ pháp, diễn đạt.
* Khuyến khích HS khá và giỏi sử dụng thao tác so sánh, đối chiếu với các văn bản khác tương đồng về nội dung 
hoặc đặc sắc nghệ thuật của bài thơ. II. Luyện tập, vận dụng
 Bài tập: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi 
 Hương” của Trần Tế Xương. 1. Bước 1: Chuẩn bị 
- Chủ đề: Qua việc miêu tả quang cảnh một kì thi Hương, Trần Tế Xương đã phê phán thực trạng khoa cử ở thời kì đầu 
của chế độ thực dân, phong kiến; cảm thán cho tình trạng bi thảm của nền Nho học nước nhà trước mối nhục mất nước.
- Hình ảnh: sĩ tử, quan trường, quan sứ, mụ đầm.
- Từ ngữ: nhà nước, lẫn, lôi thôi, ậm ọe, váy lê quét đất, mụ đầm, nỗi nước nhà, 
- Phép đối: 2 câu thực, 2 câu luận, giữa 2 câu thực và 2 câu luận.
- Yếu tố trữ tình trong 2 câu kết.
- Những tư liệu có liên quan:
+ Giễu người thi đỗ - Trần Tế Xương:
Trên ghế bà đầm ngoi đít vịt
Dưới sân ông cử ngỏng đầu rồng
+ Nhà văn Nguyễn Tuân: “Tú Xương một người thơ, một nhà thơ với nhiều công đức trong cuộc trường kỳ xây dựng 
tiếng nói văn học của dân tộc Việt Nam.”
+ Nhà văn Nguyễn Công Hoan suy tôn Tú Xương là “bậc thần thơ thánh chữ”.
+ 2. Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
 PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Lập dàn ý phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” – Trần Tế Xương 3. Bước 3: Viết
a. Rèn kĩ năng phân tích tác dụng của các yếu tố hình thức thơ (ở lớp)
* Nhận biết cách phân tích tác dụng của các yếu tố hình thức thơ
- Đoạn 1 người viết tập trung phân tích tác dụng của các hình ảnh trăng – cổ thụ – bóng – hoa 
trong câu thơ khởi của bài thơ Cảnh khuya – Hồ Chí Minh.
- Đoạn 2 người viết tập trung phân tích tác dụng của từ láy xao xác, não nùng, chập chờn và 
nhịp điệu trong bài thơ Nắng mới – Lưu Trọng Lư.
- Đoạn 3 người viết tập trung phân tích tác dụng của các thủ pháp cực tả, biện pháp tu từ nói 
quá, đảo ngữ trong bài thơ Vịnh khoa thi Hương – Trần Tế Xương.
* Vận dụng viết luận điểm phân tích một nét đặc sắc về nghệ thuật trong bài thơ Vịnh khoa 
thi Hương – Trần Tế Xương. - Bước 4: Kiểm tra và chỉnh sửa
 BẢNG KIỂM
 Viết bài văn phân tích tác phẩm thơ
 Dự kiến 
 Tiêu chí Đạt Chưa đạt
 chỉnh sửa
 Giới thiệu thể thơ, tên bài thơ, tác giả 
Mở bài
 Khái quát nét đặc sắc về hình thức, nội dung bài thơ 
 Nêu chủ đề bài thơ 
 Nêu được những nét đặc sắc của tác phẩm làm sáng tỏ chủ đề bài thơ 
 Sử dụng các bằng chứng và phân tích bằng chứng để làm sáng tỏ chủ đề 
Thân bài 
 bài thơ
 Bày tỏ suy nghĩ, quan điểm, cảm xúc về bài thơ 
 Triển khai hệ thống luận điểm phù hợp, liên kết chặt chẽ 
 Đánh giá khái quát 
Kết bài
 Cảm nghĩ, ấn tượng của bản thân 
 Chính tả 
Hình thức Ngữ pháp 
 Trình bày * GV dặn dò HS
 - Đọc phần Định hướng và thực hiện trước phần Chuẩn bị của phần Nói 
và nghe (SGK/51) cho đề bài số (1) Nghe và tóm tắt nội dung của bài thuyết 
trình về bối cảnh lịch sử, giá trị nội dung và nghệ thuật bài thơ “Vịnh khoa 
thi Hương” (Trần Tế Xương). 
 - Chọn cử 1 HS và hướng dẫn, hỗ trợ HS chuẩn bị bài thuyết trình về bài 
thơ Vịnh khoa thi Hương – Trần Tế Xương. PHIẾU RỜI LỚP (3 – 2 – 1)
 3 kinh nghiệm 2 hạn chế 1 giải pháp
 tâm đắc nhất của bản thân khắc phục