Bài giảng môn Ngữ văn 8 - Đọc hiểu trao đổi

 PHẦN ĐỌC HIỂU
Phần I (6.0/20.0 điểm): Đọc hiểu Yêu cầu thí sinh đọc hiểu một ngữ liệu (độ dài 
không quá 300 chữ ngoài SGK) nhằm kiểm tra, đánh giá việc vận dụng kiến 
thức tiếng Việt và năng lực đọc hiểu ở các mức độ nhận thức: nhận biết, thông 
hiểu, vận dụng. Cụ thể:
 - Từ vựng.
 - Ngữ pháp. 
- Các biện pháp tu từ
 - Các phương diện nghệ thuật của văn bản: Kiểu văn bản và phương thức biểu 
đạt, thể thơ, ngôi kể, chi tiết, hình ảnh, . 
- Chủ đề, nội dung, của văn bản; tư tưởng, quan điểm, thái độ, tình cảm của 
tác giả; thông điệp, bài học rút ra, từ văn bản. 1. Phương thức biểu đạt:
a. Phương thức tự sự:
- Ngôi kể
- Nhân vật
- Sự việc
(Phương thức biểu đạt chính của truyện là tự sự)
b. Phương thức miêu tả: tái hiện hình ảnh con người, sự vật, hiện tượng
- Đối tượng được miêu tả
- Sử dụng nhiều từ ngữ gợi tả (từ láy, từ tượng thanh, từ tượng hình)
- Thường hay sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, điệp ngữ... 1. Phương thức biểu đạt:
a. Phương thức biểu cảm: bộc lộ tình cảm, cảm xúc
- Từ ngữ biểu cảm
- Thường hay sử dụng biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, điệp ngữ...
 (Phương thức biểu đạt chính của thơ là biểu cảm)
b. Phương thức nghị luận: lập luận nhằm sáng tỏ tư tưởng, quan điểm
- Có luận điểm, lí lẽ, dẫn chứng
- Sử dụng nhiều từ ngữ cầu khiến: hãy, đừng, chớ...
- Sử dụng câu có tính chất lập luận: Nếu...thì...; Khi...thì...
* Lưu ý cách hỏi:
- Các phương thức biểu đạt 
- Phương thức biểu đạt chính 2. Thể thơ: Yêu cầu học sinh đếm số chữ trong mỗi dòng thơ
- Thơ tự do
- Thơ lục bát
-Thơ 4 chữ, 5 chữ, 6 chữ, 7 chữ, 8 chữ
3. Từ
- Từ nhiều nghĩa
- Từ trái nghĩa
- Từ đồng nghĩa
- Từ Hán Việt 
- Từ láy: Căn cứ vào nghĩa của các tiếng, đảo trật tự các tiếng
+ Nếu đảo được: tốt tươi, dẻo dai, trong trắng...thường là từ ghép
+ Nếu không đảo được: long lanh, trong trẻo, dịu dàng...thường là từ láy
- Phân tích tác dụng của vệc lựa chọn, sử dụng từ trong văn bản VD1: Bạn Hoàng Như Mai có những câu thơ sau:
Con bắt gặp mùa xuân
Trong vòng tay của mẹ
 (Trích Vòng tay mùa xuân)
Bạn Lâm Thị Quỳnh Anh lại viết:
 Và trong bầu sữa mẹ
Xuân ngọt ngào dòng hương
 (Trích Mùa xuân của bé)
Em hiểu và cảm nhận như thế nào về hai từ “xuân” trong hai đoạn thơ trên? VD2: Chỉ ra và nêu tác dụng của các từ láy trong đoạn thơ sau:
 Mùa xuân trở dạ dịu dàng
 Hoa khe khẽ hé, nhẹ nhàng hương bay.
 Nhẹ nhàng lộc cựa nách cây
 Dịu dàng vương mãi tím mây ngang trời.
 (Mùa xuân dịu nhẹ, Nguyễn Duy) VD3: Cho đoạn thơ sau:
 Đất nước đẹp vô cùng. Nhưng Bác phải ra đi
 Cho tôi làm sóng dưới con tàu đưa tiễn Bác
 Khi bờ bãi dần lui làng xóm khuất
 Bốn phía nhìn không bóng một hàng tre
 Đêm xa nước đầu tiên ai nỡ ngủ
 Sóng dưới thân tàu đâu phải sóng quê hương
 Trời từ đây chẳng xanh màu xứ sở
 Xa nước rồi, càng hiểu nước đau thương 
 (Chế Lan Viên- Người đi tìm hình của nước)
Trong đoạn thơ có 3 từ đồng nghĩa. Hãy chỉ ra 3 từ đó? Có thể dùng 1 từ được không? Vì 
sao tác giả lại sử dụng như vậy? 4. Câu
a. Câu xét về cấu tạo:
- Câu đơn
- Câu ghép
- Câu rút gọn
- Câu đặc biệt
* Chú ý cách hỏi: 
- Phân tích ngữ pháp và xác định kiểu câu
- Xác định kiểu câu b. Câu xét về mục đích nói
- Câu trần thuật
- Câu nghi vấn
- Câu cầu khiến
- Câu cảm thán
... 5. Biện pháp nghệ thuật
a. Hệ thống lại các biện pháp nghệ thuật: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán 
dụ, điệp ngữ...
b. Dạng bài: chỉ ra và nêu tác dụng...
- Bước 1: gọi tên và chỉ rõ
- Bước 2: phân tích tác dụng:
+ Tác dụng gợi tả: làm nổi bật, nhấn mạnh, gợi tả...
+ Tác dụng biểu cảm: bộc lộ, thể hiện...tình cảm gì, với ai, đó là tình cảm 
như thế nào?
+ Tác dụng diễn đạt: gợi hình ảnh, tạo giọng điệu...ntn? VD. Xác định và nêu hiệu quả của phép tu từ trong câu: “Hạnh phúc như 
là nước hoa, bạn không thể vẩy lên người khác mà không làm vương vài 
giọt lên chính mình”.
- Biện pháp tu từ so sánh: Hạnh phúc như là nước hoa
- Tác dụng
+ Nhấn mạnh ý nghĩa của hạnh phúc đối với người trao và người nhận
+ Thể hiện thái độ trân trọng, đề cao những việc làm mang lại hạnh phúc 
của tác giả
+ Đồng thời làm cho câu văn giàu hình ảnh, gợi cảm, tăng sức thuyết 
phục. 6. Tìm chi tiết: Yêu cầu học sinh đọc kĩ ngữ liệu, tìm đúng, đủ các chi tiết 
theo yêu cầu của đề
VD1: Tác giả đã chọn những chi tiết nào để tả cánh diều?
 Tuổi thơ của tôi được nâng lên từ những cánh diều. 
 Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng chúng tôi hò hét nhau thả diều thi . Cánh 
diều mềm mại như cánh bướm. Chúng tôi vui sướng đến phát dại nhìn lên trời. Tiếng sáo 
diều vi vu trầm bổng. Sáo đơn, rồi sáo kép, sáo bè, 
 Ban đêm, trên bãi thả diều thật không gì còn huyền ảo hơn. Có cảm giác diều đang 
trôi trên dải Ngân Hà. Bầu trời tự do đẹp như một thảm nhung khổng lồ. Có cái gì cứ cháy 
lên, cháy mãi trong tâm hồn chúng tôi. Sau này tôi mới hiểu đấy là khát vọng. Tôi đã ngửa 
cổ suốt một thời mới lớn để chờ đợi một nàng tiên áo xanh bay xuống từ trời và bao giờ 
cũng hi vọng khi tha thiết câu xin: “ Bay đi diều ơi!Bay đi!” Cánh diều tuổi ngọc ngà bay 
đi, mang theo nỗi khát khao của tôi.
 (Cánh diều tuổi thơ- Tạ Duy Anh, Tiếng Việt 4 , tập 1)
 VD2: Tìm trong đoạn 1 những hành động đơn giản làm nên hạnh phúc.
(1) Không nhất thiết bạn phải tặng người khác những món quà đắt tiền hay phải bỏ ra quá nhiều 
thời gian hoặc công sức để đem lại niềm vui cho người khác. Có rất nhiều cách để khiến cho người 
khác cảm thấy vui. Một tấm thiệp xinh xắn được gửi đến một cách bất ngờ cho một người quen của 
bạn, một bình hoa hái trong vườn đặt lên bàn ăn của gia đình, hay đơn giản hơn, chỉ cần một nụ 
cười thân thiện của bạn với đồng nghiệp vào mỗi sáng đến công sở,...Cũng có thể, những gì bạn làm 
cho người khác, tưởng chừng như đơn giản lại chính là biểu hiện của một ứng xử văn hóa tốt đẹp, 
của một tinh thần vì cộng đồng: mang giúp hành lí nặng, nhường ghế trên xe buýt hay tham gia làm 
việc tình nguyện tại trại trẻ khuyết tật,...
(2) Chẳng có hành động nào trong số những hành động trên là tầm thường, nhỏ nhặt ! Chính vì 
chúng quá đỗi bình thường nên chúng ta ít chịu để ý đến. Bạn cứ thử thực hành trong cuộc sống 
hàng ngày mà xem, bạn sẽ ngạc nhiên khi thấy hiệu quả tác động của chúng lên cuộc sống của bạn 
và của người khác kì diệu đến nhường nào. “Hạnh phúc như là nước hoa, bạn không thể vẩy lên 
người khác mà không làm vương vài giọt lên chính mình”
 (Bernard Shaw, trích “Hạnh phúc không khó tìm”) 7. Dạng câu hỏi cảm nhận về ý nghĩa của câu thơ hoặc hình ảnh thơ
VD1: Em hiểu như thế nào về hai câu thơ
 "Khi con thành đóa hoa thơm
 Đời mẹ lắt lay chiếc bóng”
 (Viễn Phương, Mẹ)
 Hai câu thơ nói về những nhọc nhằn, vất vả của mẹ để con có thể thành 
công, có thể thành đóa hoa ngát hương đời. Người con lớn lên chính là từ 
những nhọc nhằn, vất vả của mẹ để rồi mẹ chỉ còn là chiếc bóng lay lắt - gắn 
với hi sinh và yêu thương vô bờ. Hai câu thơ cũng cho thấy sự kính trọng, sự 
biết ơn sâu sắc và chua xót của người con khi nghĩ về nhọc nhằn của mẹ. Gợi 
nhắc mỗi người về lòng biết ơn ,về tình yêu thương dành cho mẹ của mình. VD2. Em hiểu nội dung câu ca từ : 
 Đất quê ta sinh người quê ta, 
 nước sông quê nuôi ngọt giọng ca 
như thế nào ? Từ đó nêu ít nhất hai việc làm, hành động của bản thân để góp 
phần xây dựng quê hương Bắc Giang ngày càng tươi đẹp. 8. Em có đồng ý với quan điểm sau của tác giả không? Vì sao?
- Câu trả lời nghiêng về đồng ý
- Tìm lí lẽ cho câu trả lời vì sao
VD. Em có đồng ý với quan niệm của tác giả qua câu: “Không nhất thiết bạn 
phải tặng người khác những món quà đắt tiền hay phải bỏ ra quá nhiều thời 
gian hoặc công sức để đem lại niềm vui cho người khác” không ? Vì sao?
- HS đưa ra ý kiến đồng ý hoặc không đồng ý và lí giải phù hợp với cơ sở đạo 
đức và pháp luật.
- VD: đồng ý, vì:
+ Không có sự quan tâm, giúp đỡ nào là tầm thường nhỏ nhặt
+ Sự quan tâm, giúp đỡ chân thành, bất ngờ, khéo léo, đúng lúc dù nhỏ nhưng 
có thể đem lại hạnh phúc lớn lao cho cả người cho và người nhận. 9. Thông điệp rút ra: đọc kĩ câu hỏi để xác định Thông điệp có ý nghĩa nhất (ngữ liệu 
có nhiều thông điệp, chọn 1 và giải thích vì sao chọn thông điệp ấy); hoặc thông điệp 
được gửi gắm qua đoạn trích
VD1: “Cùng một cơn mưa, người tiêu cực sẽ bực mình vì phải trùm áo mưa, người lạc quan 
thì nghĩ đến cây cối xanh tươi, không khí sẽ được trong lành. Và một khi chúng ta không thể 
thay đổi được hiện tượng xảy ra, tốt nhất là nhìn nó bằng ánh mắt tích cực. Cái thiện có thể 
sẽ thua cái ác trong một thời điểm nhưng chung cuộc sẽ chiến thắng. Cứ sau một sự cố, con 
người lại tìm nguyên nhân và khắc phục nó. Sau lũ lụt, phù sa sẽ làm màu mỡ hơn cho cánh 
đồng, sâu bọ sẽ bị quét sạch ra biển, dư lượng hóa chất trong đất đai sẽ bị rửa sạch. Lỗi lầm 
của người khác, thay vì giữ trong lòng và tức giận, thôi bỏ qua, mình sẽ thấy thoải mái hơn 
rất nhiều. Nói một cách khác, nếu bạn được sống 100 năm, xem như là một bộ phim có 100 
tập, thì hãy tạo ra ít nhất 2/3 tập có tiếng cười thay vì tập nào cũng rơi vào bi kịch chán 
chường, đau khổ, chia lìa, mất mát.
... Người tích cực và lạc quan sẽ có gương mặt sáng bừng, nụ cười thường trực trên môi, 
sống và cháy hết mình, học tập và làm việc hết mình dù ngày mai trời có sập.”
 (Trích Tư duy tích cực, Theo Tony Buổi sáng, trên đường băng, NXB Trẻ, 2015) VD2. Em nhận ra bức thông điệp gì chung trong các dòng thơ sau:
“Có bao nhiêu khuôn mặt
Có bao nhiêu nụ cười
Có một điều tin chắc
Em có một mẹ thôi”
 (Nguyễn Lãm Thắng, Có một mẹ thôi)
Và: 
“Mẹ
Có nghĩa là duy nhất
Một bầu trời
Một mặt đất
Một vầng trăng” 
 (Thanh Nguyên, Ngày xưa có mẹ) 10. Bài học rút ra từ ngữ liệu: đọc kĩ, ý nghĩa của ngữ liệu, điều tác giả muốn nhắn 
gửi...chính là bài học 
Hãy sống như đời sông để biết yêu nguồn cội
Hãy sống như đời núi vươn tới những tầm cao...
...Sao không là đàn chim gọi bình minh thức giấc?
Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư?
 (Trích lời bài hát Khát Vọng – Phạm Minh Tuấn)
Lời bài hát đem đến bài học gì cho em?
Lời bài hát đem đến:
+ Niềm cảm phục, tự hào về tình yêu cuộc đời tha thiết mà tác giả gửi gắm. Đó là khát vọng 
hóa thân để cống hiến và dựng xây cuộc đời.
+ Bài học về ước mơ, lý tưởng, khát vọng đẹp cần có ở mỗi người trong cuộc sống.
+ Dù là ai, ở đâu, làm gì, bản thân cần khắc phục hoàn cảnh, cố gắng vươn lên, đóng góp 
phần nhỏ bé nhưng tốt đẹp cho cuộc đời chung.