Bài giảng Giáo dục công dân Lớp 8 - Bài 9: Phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy nổ và các chất độc hại

 BÀI 9. PHÒNG NGỪA TAI NẠN VŨ KHÍ, CHÁY,
 NỔ VÀ CÁC CHẤT ĐỘC HẠI.
I. KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN NẮM CỦA BÀI
 1. Phân loại, nguy cơ, hậu quả cùa tai nạn vũ khí, cháy, nố 
 và các chất độc hại.
- Có nhiều nguy cơ dẫn đến tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất 
độc hại như: thiết bị điện quá tải; rò rỉ khí ga; thiết bị điện kém 
chất lượng: nắng nóng kẻo dài; nguyên vật liệu xây dựng dễ 
cháy; trang, thiết bị phòng cháy, chữa cháy không đảm bảo; chế 
biến, bảo quản thực phẩm sai cách; Sử dụng thực phẩm có dấu 
hiệu ôi thiu, mốc, hỏng; Sử dụng phân bón hóa học và thuốc 
bảo vệ thực vật không đúng quy định, vượt quá hàm lượng cho 
phép; cất giấu vũ khi trong nhà; sấm sét khi mưa giông,...
 - Hậu quả từ tai nạn do vũ khí, cháy, nổ và chất độc hại gây ra:
+ Ảnh hưởng đến sức khỏe (thể chất, tinh thần) thậm chí là tính 
mạng của các cá nhân.
 + Thiệt hại tài sản, kinh tế của các cá nhân, gia đình và xã hội
 + Gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường.
+ Gây mất trật tự an ninh xã hội
2. Một số quy định cùa pháp luật về phòng ngừa tai nạn vũ 
khí, cháy, nổ và các chất độc hại 
Pháp luật Việt Nam quy định:
- Cấm tàng trữ, vận chuyển, buôn bán, sử dụng trái phép các 
loại vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất phỏng xạ và các chất độc 
hại khác;
- Chi những cơ quan, tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao 
nhiệm vụ và cho phép mới được giữ, chuyên chở và sử dụng vũ 
khí, chất nổ. chất cháy, chất phỏng xạ và chất độc hại;
- Cơ quan, tổ chức, cá nhân cỏ trách nhiệm báo quản, chuyên 
chở và sử dụng vũ khi, chất nổ, chất cháy, chất phóng xạ và chất 
độc hại phải được huấn luyẹn về chuyên môn, có đủ phương 
tiện cần thiết và luôn tuân thủ quy định về an toàn.
3. Trách nhiệm của công dân trong phòng ngừa tai nạn vũ 
khi, cháy, nổ và các chất độc hại: - Tự giác tìm hiểu, nâng cao nhận thức và thực hiện nghiẻm tuc 
các quy định của pháp luật về phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, 
nổ và các chất độc hại.
- Tích cực tuyên truyền, vận động gia đình, bạn bè và mọi người 
xung quanh thực hiện tốt các quy định của pháp luật về phòng 
ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại.
- Tố cáo những hành vi vi phạm hoặc xúi giục người khác vi 
phạm các quy định của pháp luặt về phòng ngừa tai nạn vũ khi, 
cháy, nổ và các chất độc hại.
II. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP BỒI DƯỠNG
Câu 1: Tình huống: Trong giờ học môn GDCD, khi trao đổi về 
nội dung “Phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy nổ và chất độc hại”, 
thầy giáo hỏi học sinh: Hiện nay một số địa phương ở nước ta 
vẫn còn tình trạng buôn bán pháo nổ và sử dụng chất độc hại 
chế biến thực phẩm. Theo em hiện tượng đó có đáng lo ngại 
không? Vì sao?
 a. Em hãy trả lời câu hỏi của thầy giáo?
 b. Nêu hiểu biết của em về phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy 
nổ và chất độc hại?
 a/ Em sẽ trả lời câu hỏi của Thầy giáo như sau:
 -Tình trạng buôn bán pháo nổ và sử dụng chất độc hại 
trong chế biến thực phẩm là hết sức lo ngại.
 Vì: Các tai nạn vũ khí cháy nổ và các chất độc hại đã gây 
tổn thất to lớn cả về người và tài sản cho cá nhân, gia đình và xã 
hội.
- Học sinh lấy dẫn chứng để làm rõ
b/ Hiểu biết của em về phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và 
chất độc hại 
- Ngày nay con người luôn phải đối mặt với những thảm hoạ do 
vũ khí cháy nổ và chất độc hại gây ra gây hậu quả nghiêm trọng 
về mọi mặt trong đời sống xã hội.
+ Gây thiệt về tài sản
+ Gây thương tích, tàn phế, chết người
+ Gây mất trật tự an toàn xã hội + Gây ô nhiễm môi trường
- Nguyên nhân: Do hậu quả của chiến tranh, do sự thiếu hiểu 
biết của con người, sự thiếu ý thức chấp hành pháp luật, bất 
chấp pháp luật, vì lợi ích cá nhân, sự sơ suất, bất cẩn của con 
người .
- Để phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và chất độc hại pháp 
luật nước ta quy định:
+ Cấm tàng trữ, vận chuyển, buôn bán, sử dụng trái phép các 
loại vũ khí, các chất nổ, chất cháy, chất phóng xạ và chất độc 
hại.
+ Chỉ những cơ quan, tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao 
nhiệm vụ và cho phép mới được giữ, chuyên chở và sử dụng vũ 
khí, chất nổ, chất cháy, chất phóng xạ và chất độc hại.
+ Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo quản, chuyên 
chở và sử dụng vũ khí, chất nổ, chất cháy, chất phóng xạ, chất 
độc hại phải được huấn luyện về chuyên môn, có đủ phương tiện 
cần thiết và luôn tuân thủ quy định về an toàn.
* Trách nhiệm của công dân, học sinh:
+ Tự giác tìm hiểu và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định về 
phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại.
+ Tuyên truyền, vận động gia đình, bạn bè và mọi người xung 
quanh thực hiện tốt các quy định trên.
+ Tố cáo những hành vi vi phạm hoặc xúi dục người khác vi 
phạm các quy định trên.
* Bản thân:
- Không tò mò, nghịch ngợm các loại vũ khí
- Không nghe bạn bè rủ rê, lôi kéo
- Không đi vào khu vực cấm, khu vực quân sự
- Không tháo gỡ, đập, đốt các loại vật lạ
- Không dấu diếm gia đình và cơ quan công an những chất nổ 
nguy hiểm
Câu 2. Đ và T là học sinh lớp 8 của trường trung học cơ sở 
thuộc xã H, huyện Gio Linh (nơi đây đã từng chịu đựng nhiều 
trận bom Mĩ). Tình cờ hai em nhặt được một quả bom bi nằm bên lề đường. Đ 
hoảng hốt rủ T đi ngay, nhưng T không đi và nói: “Chúng mình 
nên mang về đập ra lấy thuốc nổ bán lấy tiền”. Đ sợ hãi can 
ngăn, nhưng T không nghe.
Em hãy nhận xét việc làm của Đ và T.
Lời giải chi tiết:
Việc làm của Đ và T đều sai. Trong tình huống này, Đ và T nên 
bỏ đi ngay tránh gây nguy hiểm cho bản thân, sau đó thông báo 
với cơ quan nhà nước phản ánh sự việc để nhà nước có biện 
pháp xử lý phù hợp.
Câu 3. Một buổi chiều mùa hè, sau giờ tan ca đã xảy ra vụ cháy 
xưởng sản xuất của Công ty may X. Cảnh sát Phòng cháy, chữa 
cháy được huy động đến ngay, nhưng do vào giờ cuối ngày làm 
việc, đường phố đông người nên họ đến chậm, không kịp dập tắt 
đám cháy.
Sau vụ cháy này, người ta đã tìm được nguyên nhân cháy là do 
có một công nhân đã vứt điếu thuốc hút dở xuống sàn nhà, sau 
đó mọi người ra về và thuốc lá bén lửa, gây cháy.
Câu hỏi. Em rút ra kinh nghiệm gì để có thể phòng cháy qua 
trường hợp nêu trên ?
Qua trường hợp trên, em rút ra kinh nghiệm: Khi dùng các đồ 
vật dễ bắt lửa phải hết sức chú ý, không để cháy dở dang, phải 
đảm an toàn tuyệt đối ở những nơi nhà máy, xí nghiệp hoặc 
những nơi dễ có nguy cơ gây cháy khác.
Câu 4. Tình huống: Gần ngày Tết, thấy có người mang pháo về 
làng bán, Hùng nói với Hiếu :
Tớ với cậu chung tiền để mua một bánh pháo đốt cho vui đi.
Hiếu : Nhà nước đã cấm đốt pháo rồi mà, chúng mình đốt pháo 
là vi phạm pháp luật đấy !
Hùng : Sao cậu máy móc thế? Tết đến cũng phải có tiếng nổ cho 
vui làng vui xóm chứ.
Hiếu : Không nên Hùng ạ !
Câu hỏi:
1. Em tán thành ý kiến của bạn nào trong tình huống trên ? 2. Theo em, mua pháo và đốt pháo có vi phạm pháp luật không ?
3. Đốt pháo có thể gây nguy hiểm gì cho bản thân ?
1. Em tán thành ý kiến của bạn Hiếu trong tình huống trên
2. Theo em, mua pháo và đốt pháo là vi phạm pháp luật vì đốt 
pháo nổ gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự và an toàn xã 
hội 
3. Đốt pháo có thể gây nguy hiểm cho bản thân. Đó là: gây cháy 
nổ, gây bỏng cho bản thân, nguy hiểm đến tính mạng....
Câu 5. Em hãy cho biết những nguyên nhân chính gây ra 
cháy do chập điện là gì?
- Không tu sửa hệ thống điện, sử dung quá tải gây chập cháy
- Các thùng chứa tụ bù, biến áp các động cơ trong nhà máy 
không tiếp đất cho vỏ thiết bị, các thùng phân phối điện không 
được kiểm tra, vệ sinh thường xuyên.
- Dây dẫn tiếp xúc trực tiếp với các cạnh thùng
- Các trạm điện chính lắp đặt từ lâu chưa được kiểm tra bảo 
dưỡng
- Hộ kinh doanh câu mắc điện không đúng quy định
- Lắp đặt hệ thống điện không đúng quy trình, bất cẩn khi sử 
dụng....
Câu 6. Em sẽ làm gì nếu thấy người khác vi phạm quy định về 
phòng, chống tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại?
Nếu thấy người khác vi phạm quy định về phòng, chống tai nạn 
vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại em sẽ:
+ Em sẽ khuyên ngăn mọi người dừng lại ngay những hành vi 
ấy
+ Cần báo ngay cho cơ quan, những người có trách nhiệm
 + Tố cáo những đối tượng cố ý vi phạm pháp luật và vận 
chuyển, tàn trữ, sử dụng những vũ khí, cháy nổ độc hại
 Câu 7. Trước khi đi công tác, bố mẹ gọi bạn N và em T vào 
 dặn dò: “Bố mẹ đi công tác một tuần, anh em con ở nhà nhớ tự 
 chăm sóc lẫn nhau. Quan trọng là phải bảo đảm không được để xảy ra cháy, nổ và ngộ độc thực phẩm nhé! Thực hiện lời dặn 
 của bố mẹ, bạn N khoá bình ga sau khi nấu ăn xong, tắt điện 
 trước khi ra khỏi nhà. Đặc biệt, bạn N còn dặn em trai khi nấu 
 ăn phải sử dụng các loại thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng.
- Nếu là bạn N và em T, hãy cho biết em thực hiện như thế nào 
để phòng ngừa tai nạn cháy, nổ và các chất độc hại.
 Trả lời:
 Nếu là bạn N và em T, em sẽ:
 + Khoá bình gas sau khi nấu ăn xong.
 + Cất gọn đồ đạc trong nhà, không để những chất hoặc những 
 vật liệu dễ cháy ở gần khu vực bếp đun.
 + Tiết kiệm điện, tắt các thiết bị điện khi không sử dụng để 
 tránh tình trạng thiết bị điện bị quá tải, dẫn đến cháy, chập điện.
 + Sử dụng các loại thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng để 
 nấu ăn.
 + Không sử dụng phẩm màu và các chất phụ gia trong quá trình 
 chế biến và bảo quản thực phẩm.
 + Không ăn những thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng: ôi thiu, 
 nấm mốc, 
 + Ghi nhớ các số điện thoại đường dây nóng để gọi điện yêu 
 cầu hỗ trợ (trong trường hợp cần thiết). Ví dụ: số 114 (hỗ trợ 
 cứu hỏa); 115 (hỗ trợ cấp cứu), 
 + Khi đi ngủ, không đóng kín tất cả cửa chính và cửa sổ của 
 phòng ngủ để tránh tình trạng ngạt khí hoặc gây khó khăn trong 
 công tác ứng cứu khi sự có sự cố xảy ra.
 Câu 8. Tình huống. Gần ngày tết Nguyên đán, bạn H được 
 người anh họ cho một bánh pháo để đốt. Bạn Hnói với bạn K: 
 “Tớ với cậu đốt pháo cho vui đi!”.Nghe xong, bạn Kliền 
 đáp:“Pháp luật đã cấm đốt pháo rồi mà, chúng mình đốt pháo là vi phạm pháp luật đấy". Bạn H đáp: “Sao cậu máy móc thế? 
Ngày Tết cũng phải có tiếng nổ cho vui nhà vui xóm chứ!”. Lúc 
này, bạn K nhấn mạnh, đáp: “Không nên H ạ?. Cả hai tranh 
luận qua lại vì ý kiến trái ngược nhau.
Câu hỏi:
- Hành vi tàng trữ, đốt pháo có nguy cơ gây tai nạn không? Vì 
sao?
- Nếu bạn H thực hiện hành vi đốt pháo thì có thể dẫn đến 
những hậu quả gì?
- Em có lời khuyên như thế nào đối với bạn H?
* Trả lời câu hỏi tình huống:
- Hành vi tàng trữ, đốt pháo tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn cháy, 
nổ. Vì: trong pháo có chứa thuốc pháo; khi gặp những tác động 
cơ học, lí học, nhiệt học hay hóa học, thì đều có thể gây nổ.
- Nếu bạn H thực hiện hành vi đốt pháo thì có thể dẫn đến 
những hậu quả:
+ Gây nguy hiểm đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của 
chính bản thân và những người xung quanh.
+ Gây thiệt hại về kinh tế của các cá nhân, gia đình, xã hội.
+ Gây ô nhiễm môi trường.
- Em không tán thành với ý kiến của H. Vì: việc đốt pháo tiềm 
ẩn nhiều nguy cơ và hậu quả nghiêm trọng. Mặt khác, trong 
ngày tết, chúng ta có thể tham gia nhiều hoạt động vui chơi, bổ 
ích và lành mạnh khác, như: gói bánh chưng cùng gia đình; 
chơi các trò chơi dân gian,..
Câu 9. Tình huống . Vào kì nghỉ hè, bạn T và bạn H rủ nhau 
dùng ná đi bắn chim. Thế nhưng, mấy ngày trôi qua, cả hai vẫn 
chưa đạt được kết quả gì. Thấy vậy, bạn T bảo: “Hay mình học 
cách làm súng tự chế thay cho nó để bắn chim”. Bạn H nói: “Không T ơi, làm như vậy nguy hiểm và dễ xảy ra tai nạn lắm”.
Câu hỏi:
- Theo em, nếu bạn T và bạn H làm súng tự chế để bắn chim có 
vi phạm các quy định của pháp luật không? Vì sao?
- Em có tán thành ý kiến của bạn H không? Vì sao?
* Trả lời câu hỏi tình huống :
- Nếu bạn T và bạn H làm súng tự chế để bắn chim thì sẽ vi 
phạm quy định của pháp luật. Vì: khoản 2 Điều 5 Luật quản lí 
vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017 sửa đổi, bổ sung 
năm 2020 đã quy định rõ: nghiêm cấm thực hiện hành vi: 
nghiên cứu, chế tạo, sản xuất, các loại vũ khí, vật liệu nổ, 
- Em tán thành với ý kiến của bạn H, vì: bên cạnh việc vi phạm 
pháp luật, hành động tự chế vũ khí còn tiềm ẩn nhiều hậu quả 
nghiêm trọng, như:
+ Gây nguy hiểm đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của 
chính bản thân và những người xung quanh.
+ Gây thiệt hại về kinh tế của các cá nhân, gia đình, xã hội.