Giáo án Ngữ văn 8 - Tuần 25, Tiết 31+32: Ôn tập văn thuyết minh. Luyện đề Tức cảnh Pác Bó

 Tuần 25 - ÔN TẬP VĂN THUYẾT MINH 
 Tiết 31,32 - LUYỆN ĐỀ “TỨC CẢNH PÁC BÓ”
 Phần 1: Ôn tập văn thuyết minh
 I. Kiến thức cơ bản:
 1. Nắm vững kĩ năng thuyết minh về một danh lam thắng cảnh (bao gồm kĩ năng 
quan sát, thu thập tài liệu và kĩ năng tổ chức bài văn) 
 2. Nắm lại một cách có hệ thống các kiến thức cơ bản về văn bản thuyết minh: 
 - Vai trò và tác dụng của VB thuyết minh trong đời sống.
 - Những đặc điểm của văn bản thuyết minh.
 - Những phương pháp thuyết minh.
 - Những phương pháp thuyết minh thường được chú ý vận dụng. 
 - Các kĩ năng lập dàn ý và viết đoạn văn thuyết minh ở từng kiểu bài cụ thể.
 II. Luyện tập:
 Bài 1: Lập dàn bài TM một danh lam thắng cảnh:
 Mở bài: Giới thiệu danh lam thắng cảnh (thường bằng một câu định nghĩa: chỉ ra 
đặc điểm)
 Thân bài: 
 - Nêu vị trí của danh lam thắng cảnh.
 - Nêu lịch sử hình thành của danh lam thắng cảnh (hoặc xuất xứ của tên gọi).
 - Nêu các phần của danh lam thắng cảnh.
 - Miêu tả DLTC.
 - Nêu đặc điểm của DLTC.
 Kết bài: Lời đánh giá nhận xét về DLTC.
 c. VB TM một danh lam thắng cảnh: Thủ đô Hà Nội (dàn ý).
 MB: Theo tài liệu TG nghiên cứu lịch sử các thủ đô ở vùng Nam á như Viên Chăn, 
Phnômpênh, Băng Kôc, Kualalămpua, Giakacta, thì trong số các thủ đô, Hà Nội là thủ 
đô nhiều tuổi hơn cả.
 TB: 
 - Vị trí: Thủ đô Hà Nội thuộc đồng bằng sông Hồng, phía bắc giáp tỉnh Vĩnh Phúc 
và Thái Nguyên, phía tây giáp tỉmh Vĩnh Phúc, phía đông giáp tỉnh Bắc Ninh và Hưng 
Yên, phía nam giáp tỉnh Hoà Bình.
 - Xuất xứ tên gọi: Thủ đô HN ngày nay xuất hiện trong lịch sử Việt Nam chính thức 
vào năm 1010 (mùa thu tháng 7 năm canh tuất) với tên gọi Thăng Long. Nhà vua đã 
quyết định dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La. Khi đoàn thuyền của nhà vua vừa cập bến 
sông Nhị (sông Hồng), có rồng vàng hiện
 ra, thấy điềm lành, vua Lí cho đổi tên Đại La thành Thăng Long (Rồng bay lên), nay là 
HN. HN được sông Hồng và các phụ lưu bồi đắp tạo nên. Do đó, HN gắn với sông Hồng 
mật thiết như con với mẹ. Xưa kia người ta đã gọi sông Hồng là sông Cái – sông Mẹ. Tên 
gọi Hà Nội có nghĩa là vùng đất bên trong sông.
 - Các điểm tham quan du lịch ở HN:
 + Chùa Một Cột: Là di tích lâu đời của HN, tên chữ là Diên Hựu, có nghĩa là phúc 
lành dài lâu. Chùa ở phía tây thành phố, xây dựng năm 1049 thời vua Lí Thái Tông. + Hồ Tây - Đường Thanh Niên – Chùa Trấn Quốc: là một quần thể cảnh đẹp ở phía 
tây bắc thành phố. Có thể ví đường Thanh Niên như một cái cầu bắc ngang hai hồ nước, 
một bên là Hồ Tây, một bên là hồ Trúc Bạch.
 + Hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn: nằm ở vị trí trung tâm thành phố, giống như 
một lẵng hoa giữa lòng HN. Hồ gắn với truyền thuyết trả gươm của vua Lê Thái Tổ.
 + Vườn thú và công viên Thủ Lệ: ở phía tây thành phố, trên một khu đất rộng hơn 
30 ha, có hồ nước, có thế đất tự nhiên như hình rồng lượn.
 + Chợ Đồng Xuân: đã có hơn 100 năm, là chợ lớn nhất HN, nơi hội tụ sản vật trên 
rừng dưới biển của cả nước. Chợ Đồng Xuân là chiến luỹ oanh liệt của các chiến sĩ cảm 
tử bảo vệ HN năm 1946.
 + Phố cổ – Phố Nghề: đặc điểm chung của các phố cổ HN là nhiều tên phố bắt đầu 
bằng chữ “Hàng”, tiếp đó là một từ chỉ một nghề nghiệp nào đó. VD: Hàng Đào, Hàng 
Thiếc, Hàng Mã, 
 KB: Lới đánh giá danh lam thắng cảnh.
 - Thủ đô HN là trung tâm văn hoá chính trị của cả nước.
 - Với nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng, HN còn là một trung tâm du lịch thu hút 
khách tham quan trong và ngoài nước.
Bài 2: Dàn bài thuyết minh một trò chơi: 
 MB: Giới thiệu trò chơi. (thường bằng một câu định nghĩa: qui sự vật được định 
nghĩa vào loại của nó, chỉ ra đặc điểm hoặc công dụng riêng.)
 TB: Nêu đặc điểm, đối tượng của trò chơi và cách chơi.
 KB: Lời nhận xét về trò chơi.
 c. Giới thiệu một trò chơi dân gian: chi chi chành chành.
 MB: Giới thiệu trò chơi: Trò chơi dân gian là vốn quý của dân tộc, đã từng gắn liền 
với đời sống 
 lao động, các cuộc hội hè và đình đám của nhân dân, nhất là đem lại niềm vui cho 
trẻ nhỏ.
 TB:
 - Đặc điểm của trò chơi: trò chơi tập thể, luyện nhanh nhẹn, phản xạ, không đòi hỏi 
phải có sân chơi.
 - Đối tượng chơi: nhi đồng, thiếu niên.
 - Cách chơi: một người xoè bàn tay ra, các người khác giơ một ngón trỏ ra đặt vào 
lòng bàn tay đó. Người chơi đọc nhanh bài đồng dao:”chi chi chành chành, cái đanh thổi 
lửa, con ngựa chết trương, tam vương ngũ đế, chấp chế đi tìm, ù à ù ập, đóng sập cửa 
vào.” Đến chữ cuối cùng của bài đồng dao, người chơi nắm tay lại, còn mọi người thì cố 
rút tay ra thật nhanh. Ai rút không kịp, bị người chơi nắm trúng thì phải xoè tay, đọc bài 
đồng dao trên cho những người khác chơi.
 KB: Lời nhận xét: Trò chơi dân gian vừa thể hiện sức sáng tạo, lạc quan của người 
lao động, vừa là phương tiện giải trí thoải mái sau những giờ phút mệt nhọc hoặc bày tỏ 
niềm vui được mùa, chiến thắng thiên nhiên. Đặc biệt là những bài đồng dao kèm theo sẽ 
làm trò chơi hứng thú và đọng mãi trong kí ức tuổi thơ mỗi người.
Bài 3: Thuyết minh một món ăn mang bản sắc dân tộc:
 MB: Giới thiệu ngắn gọn: (thường bằng một câu định nghĩa: qui sự vật được định 
nghĩa vào loại của nó, chỉ ra đặc điểm hoặc công dụng riêng.)
 TB: Giới thiệu nguyên liệu, cách thực hiện, yêu cầu kĩ thuật.
 KB: Lời nhận xét về món ăn. c. Thuyết minh một món ăn mang bản sắc dân tộc: Chả cá HN.
MB: Giới thiệu món ăn: Sức sống mãnh liệt của món ăn đặc sản này đã được chứng minh 
bằng một sự kiện không ai phủ nhận: một tên phố của Hà Nội phải bỏ đi (phố Hàng Sơn) 
để lấy tên món ăn này đặt tên cho phố đó: Phố Chả Cá.
 TB:
 - Xuất xứ tên gọi: Sự nhường tên đó đã diễn ra cách đây gần 100 năm. Có thể coi đó 
cũng là tuổi của món chả cá HN, mà công khai sáng thuộc về gia đình họ Đoàn ở số nhà 
14. Để khách dễ nhớ nhà hàng của mình, họ Đoàn có sáng kiến bày tượng ông Lã Vọng 
cầm cần câu và xách xâu cá ngay ở ngoài cửa hàng. Vì vậy mà hình thành tên gọi chả cá 
Lã Vọng.
 - Cách thực hiện:
 + Chuẩn bị: Để thưởng thức món ăn cầu kì này, xin mách nhỏ các bạn: nếu chỉ có ít 
thời giờ muốn ăn vội để đi công việc thì không nên ăn chả cá. Một khi bạn đã ngồi vào 
bàn, nhà hàng lần lượt bày trước lên bàn các thứ phụ trợ: bát mắm tôm vắt chanh đánh 
nổi bọt trắng, điểm mấy lát ớt đỏ tươi lại được nhỏ thêm vài giọt rượu cho thơm. Đĩa lạc 
rang đã sát vỏ lộ một màu vàng óng, hạt đều tăm tắp. Cạnh đó là đĩa bún sợi nhỏ mượt, 
trắng phau. Rau thơm, rau mùi, thì là xanh mượt, hành củ tước nhỏ trắng toát như cánh 
hoa huệ.
 + Thực hiện: Khúc dạo đầu với những mùi vị và sắc màu như vậy thật gợi cảm biết 
bao. Khách sẵn 
 lòng chờ đợi đến lượt món chính ra mắt. Đây rồi, nhà hàng đã bê ra cái hoả lò than 
đặt lên bàn, chảo mỡ trên hoả lò đang sôi sèo sèo. Những cặp chả cá đã nướng trong bếp 
được đưa lên, gỡ ra cho vào chảo mỡ để khách tự gắp vào bát cho nóng.
 KB: Lời nhận xét: Bây giờ Hà Nội có nhiều nhà hàng bán chả cá, chất lượng và chả 
cá cũng như nhà hàng Lã Vọng. Vậy các bạn có thể tiện đâu dùng đấy.
 Phần 2: Luyện đề “Tức cảnh Pác Bó”
 I. Kiến thức cơ bản: 
 1. Bài thơ được sáng tác vào thàng 2 – 1941, sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, 
BHồ trở về TQ. Trước mắt là những gian nan thử thách. Tương lai còn mờ mịt. Hiện tại 
là cuộc sống đầy gian khổ ở trong một hang nhỏ, sát biên giới. Nguồn thực phẩm chủ yếu 
là ngô, măng rừng. Bàn làm việc là phiến 
đá bên bờ suối cạnh hang. Cần hiểu đúng những yếu tố này để thấy hết ý nghĩa của giọng 
điệu vui – nhẹ – “sang” của bài thơ.
 2. Hiện thực cuộc sống gian khổ bỗng trở thành thi vị, nên thơ trong cảm nhận của 
Bác. Từ đó nhận ra vẻ đẹp của tâm hồn Bác: ung dung, lạc quan vượt lên mọi thử thách, 
gian khổ của cuộc sống – vẻ đẹp của người chiến sĩ trong cốt cách của một thi sĩ.
 3. Bthơ là sự kết hợp của vẻ đẹp cổ điển và hiện đại. Thể thơ Đường luật được sử 
dụng một cách tự nhiên thanh thoát.
 II. Luyện tập:
 1. Thống kê những h/ả của thiên nhiên và nêu rõ mối q/hệ của các h/ả này với n/vật 
trữ tình trong bthơ. 2. Có mấy cách hiểu về 3 chữ “vẫn sẵn sàng” ở câu thứ 2? Em chọn cách hiểu nào? 
Vì sao?
 3. Em có cảm nhận ntn về giọng điệu riêng và tinh thần chung của bthơ? Những ytố 
nào giúp em cảm nhận được như vậy?
 4. Qua bthơ, một mặt, có thể thấy cuộc sống của HCM ở PBó thật gian khổ, nhưng 
mặt khác, lại thấy Người rất vui, coi đó là “sang”. Em gthích điều đó ntn? Từ đó em hiểu 
HCM là người thế nào?
 5. Hãy sưu tầm và ghi chép lại những câu thơ nói về niềm vui với cái nghèo, vui vì 
sống hoà với
 th/nhiên của Bác cũng như của các nhà thơ khác. Tìm hiểu sự giống và khác nhau giữa 
các câu thơ đó.
 Gợi ý
 1. Trong bthơ đầy ắp những h/ả th/nhiên. Thiên nhiên là không gian sinh hoạt của 
con người ở mọi thời điểm: “sáng ra bờ suối, tối vào hang”. Th/nhiên là nguồn lương 
thực, thực phẩm của con người: “cháo bẹ, rau măng”- gợi nhớ câu thơ của Nguyễn Bỉnh 
Khiêm: “Thu ăn măng trúc, đông ăn giá”. Thú vị nhất là th/nhiên trở thành vật dụng sinh 
hoạt: “bàn đá” để người c/sĩ CM “dịch sử Đảng”. Thiên nhiên 
 dường như bao bọc, có mặt trong mọi sinh hoạt và hành động của con người.
 Theo một chiều ngược lại, con người dường như cũng rất ung dung, giao hoà với 
th/nhiên, xem th/nhiên như ngôi nhà thân thuộc của mình. Giữa người và cảnh vì thế có 
mối quan hệ thật thắm thiết, 
giao hoà.
 2. Có 2 cách hiểu:
 - Cách thứ nhất: chủ thể của “sẵn sàng ”là con người. Khi đó ý của toàn câu thơ sẽ 
là: dù phải tồn 
 tại trong hoàn cảnh khó khăn nhưng tinh thần vẫn không vì thế mà buông xuôi, mỏi 
mệt, trái lại vẫn rất tráng kiện, hăm hở trong công việc – “vẫn sẵn sàng”.
 - Cách thứ hai: chủ thể của “sẵn sàng ”là “cháo bẹ, rau măng”. “Sẵn sàng ” ở đây có 
nghĩa là nhiều, là dư dả, là vẫn sẵn có đến mức dư thừa. Hiểu theo cách này, trong lời thơ 
như ẩn hiện một nụ cười hóm hỉnh, đùa vui. Nói khó khăn bằng bthơ như thế cho thấy 
bản lĩnh, khả năng chiến thắng mọi thử thách của hoàn cảnh của người c/sĩ CM. ở cách 
hiểu thứ 2, sự “sẵn sàng” của con người vẫn hiện diện nhưng là ẩn tàng trong cách nói 
vui đùa, hóm hỉnh. Cách hiểu này gần với phong cách của HCM hơn, bởi ở Người, cái 
bản lĩnh, sự vững vàng của người c/sĩ ít khi bộc lộ trực diện mà thường ẩn rất sâu trong 
lời thơ.
 3. Cần đọc kĩ để thấy rõ giọng điệu riêng và tinh thần chung của bthơ. Trong khi 
đọc, cần cố gắng thể hiện giọng điệu thoải mái, thể hiện tâm trạng sảng khoái của n/vật 
trữ tình. Đồng thời chú ý ngắt nhịp cho đúng, nhất là ở câu 2, 3 của bthơ.
 Bài “Tức cảnh PBó” được sáng tác theo thể thất ngôn tứ tuyệt. Một mặt nó vẫn tuân 
thủ khá chặt chẽ quy tắc và theo sát mô hình cấu trúc chung của một bài tứ tuyệt, mặt 
khác toát lên một cái gì thật 
phóng khoáng, mới mẻ. Bằng 4 câu thơ tự nhiên, bình dị, bthơ thể hiện một giọng điệu 
thoải mái, pha chút vui đùa hóm hỉnh, toát lên cảm giác vui thích, sảng khoái.
 Hai câu đầu của bthơ ngắt nhịp 4/3 tạo thành 2 vế sóng đôi, thể hiện một giọng điệu 
thoải mái, cho thấy Bác sống ung dung, nề nếp, hoà điệu nhịp nhàng với đời sống núi rừng. Câu thơ thứ 2 vẫn nối tiếp mạch cảm xúc gợi ra từ câu đầu: “Cháo bẹ rau măng vẫn 
sẵn sàng”. ở đây có thêm nét đùa vui: lương thực, thực phẩm luôn sẵn sàng, thật đầy đủ, 
đầy đủ tới mức dư thừa. Nếu câu thứ nhất nói về việc ở, câu thứ 2 nói về việc ăn thì câu 3 
nói về sự làm việc: “Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng”. Tất cả đều miêu tả chân thực 
sinh hoạt hằng ngày của Bác ở PBó. Tgiả không che giấu sự gian khổ (thức ăn chỉ có 
cháo ngô và rau măng, bàn làm việc là 1 tảng đá chông chênh) nhưng qua giọng điệu, từ 
ngữ, hình ảnh thơ và cách nói của Người, ta vẫn thấy toát lên niềm vui to lớn, chân thật, 
hiển nhiên của Bác. Câu kết của bthơ nêu lên một nhận xét tổng quát: “Cuộc đời CM thật 
là sang”. Sang là sang trọng, tức là không chỉ dồi dào, giàu có về vật chất mà còn là cao 
quý, đáng kính trọng. Chữ “sang” ở cuối bài thơ đúng là đã kết tinh và toả sáng tinh thần 
của toàn bài thơ.
 4. Qua bthơ, một mặt, có thể thấy csống của HCM ở PBó thật gian khổ nhưng mặt 
khác, lại thấy Người rất vui, coi đó là “sang”. Có thể gthích điều đó như sau:
 Những ngày ở PBó tuy rất gian khổ, thiếu thốn nhưng Bác vẫn vui vì nhiều năm 
bôn ba khắp năm châu bốn bể tìm đường cứu nước, nay Người được trở về sống trên 
mảnh đất TQ, trực tiếp lãnh đạo cuộc CM để cứu dân, cứu nước. Đbiệt, Bhồ còn rất vui 
vì Người tin rằng thời cơ gphóng dtộc đang tới gần. Ước mơ của Người sắp trở thành 
hiện thực. So với niềm vui đó thì những khó khăn gian khổ trước mắt trong sinh hoạt 
hàng ngày chẳng có nghĩa lí gì. Ngược lại, chúng trở thành sang trọng, vì đó là cđời CM. 
Với Bác, làm cách mạng, cứu dân, cứu nước là niềm vui, là lẽ sống. Hơn nữa, dường như 
trong con người HCM luôn sẵn có cái “thú lâm tuyền” (tức niềm ham thích được sống ở 
chốn núi rừng, được sống hoà hợp cùng th/nhiên cây cỏ.) Điều này không những thể hiện 
tong sáng tác mà còn thể hiện trong cách sống hằng ngày của Người. Từ đó có thể hiểu 
HCM có tấm lòng yêu nước thiết tha, có tinh thần kiên cường, bất chấp mọi khó khăn 
gian khổ, ung dung tự tại trong mọi tình huống, và luôn sống hoà hợp với th/nhiên. 
 5. Có thể sưu tầm một số câu thơ của Bác và của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh 
Khiêm. Chỉ ra :- Giống nhau: Yêu thiên nhiên, sống gần gũi, giao hoà cùng thiên nhiên.- 
Khác nhau: Người xưa sống như một ẩn sĩ xa lánh cõi đời. BHồ tuy vui với “thú lâm 
tuyền” nhưng không phải là ẩn sĩ, lánh đời thoát tục mà là một chiến sĩ suốt đời chiến đấu 
không mệt mỏi cho sự nghiệp cứu nước cứu dân.