Bài giảng Sinh học Lớp 8 - Tiết 54, Bài 52: Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện

 Phản xạ không điều kiện & Phản xạ có điều kiện ? Một em bé mới sinh có những phản xạ nào?
 ➔ Phản xạ không điều kiện Tiết 54 Baøi 52
 PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ 
 PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN. Quan sát bảng 52.1 SGK hãy chỉ ra đâu là phản xạ không 
 điều kiện , đâu là có điều kiện ? 
 PX. Không PX. Có 
 STT
 Ví dụ điều kiện điều kiện
 1 Tay chạm phải vật nóng, rụt tay lại.
 2 Đi n¾ng, mÆt ®á gay, må h«i v· ra.
 Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội dừng xe 
 3
 trước vạch kẻ.
 Trời rét, môi tím tái, người run cầm cập 
 4
 và sởn gai ốc.
 Gió mùa đông bắc về, nghe tiếng gió rít 
 5 qua khe cửa chắc trời lạnh lắm, tôi vội 
 mặc áo len đi học.
 6 Chẳng dại gì mà chơi/ đùa với lửa. Quan sát bảng 52.1 SGK hãy chỉ ra đâu là phản xạ không 
 điều kiện , đâu là có điều kiện ? 
 PX. Không PX. Có 
 STT
 Ví dụ điều kiện điều kiện
 1 Tay chạm phải vật nóng, rụt tay lại. 
 2 Đi n¾ng, mÆt ®á gay, må h«i v· ra. 
 Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội dừng xe 
 3
 trước vạch kẻ. 
 Trời rét, môi tím tái, người run cầm cập 
 4
 và sởn gai ốc. 
 Gió mùa đông bắc về, nghe tiếng gió rít 
 5 qua khe cửa chắc trời lạnh lắm, tôi vội 
 mặc áo len đi học.
 6 Chẳng dại gì mà chơi/ đùa với lửa.  * Phản xạ không điều kiện (PXKĐK) là 
 phản xạ sinh ra đã có, không cần phải 
 học tập.
* Phản xạ có điều kiện (PXCĐK) là phản 
 xạ được hình thành trong đời sống cá 
 thể , là kết quả của quá trình học tập, 
 rèn luyện. 1. Hình thành PXCĐK:
Nhà sinh lý học thần kinh người 
 Nga Ivan Petrovich Paplov _ 
 người sáng lập ra lí thuyết hoạt 
 động thần kinh cấp cao .Ông là 
người đầu tiên nghiên cứu não bộ 
 bằng các phương pháp thực 
 nghiệm khách quan , là người 
đưa ra nhận định :”Mọi hoạt động 
 hành vi đều là các phản xạ” PAVLOV Vùng thị giác Vùng ăn uống 
 ở thùy chẩm ở vỏ não
 Trung 
 khu 
 tiết 
 nước 
 bọt 
 Đường dây liên 
 hệ tạm thời Thí nghiệm của Paplôp
 Vùng thị giác 
 ở thuỳ chẩm 
 Khi bật đèn, tín 
 hiệu sáng qua 
 mắt kích thích 
 lên vùng thị 
 giác ở thuỳ 
 chẩm và chó 
 cảm nhận được 
 ánh sáng. 
 Phản xạ định hướng với ánh đèn. Thí nghiệm của Paplôp
 Vùng ăn uống ở - Khi có thức ăn 
 vỏ não vào miệng, tín hiệu 
 Trung khu tiết được truyền theo 
 nước bọt dây thần kinh đến 
 trung khu điều 
 khiển ở hành tuỷ 
 hưng phấn, làm 
 Tuyến nước bọt tiết nước bọt đồng 
 thời trung khu ăn 
 uống ở vỏ não cũng 
 hưng phấn.
 Phản xạ tiết nước bọt đối với thức ăn. Thí nghiệm của Paplôp
 Đang hinh thành 
 đường liên hệ 
 tạm thời
 - Bật đèn trước, rồi 
 cho ăn. Lặp đi lặp 
 lại quá trình này 
 nhiều lần, khi đó cả 
 vùng thị giác và 
 vùng ăn uống đều 
 hoạt động, đường 
 liên hệ tạm thời 
 đang được hình 
 thành.
Bật đèn rồi cho ăn nhiều lần, ánh đèn sẽ trở thành tín hiệu của ăn uống. Thí nghiệm của Paplôp
 Đường liên hệ tam 
 thời đã được hoàn 
 thành.
 - Khi đường 
 liên hệ tạm 
 thời được 
 hình thành 
 thi phản xạ 
 có điều kiện 
 được thành 
 lập.
Phản xạ có điều kiện tiết nước bọt với ánh đèn đã được thiết lập. Điều kiện
- Phải có sự kết hợp giữa kích thích có điều kiện 
 và kích thích không điều kiện
-Quá trình kết hợp phải được lặp lại nhiều lần
Bản chất
- Bản chất là sự hình thành đường liên hệ tạm 
 thời nối các vùng vỏ đại não • Trong thí nghiệm 
 trên, nếu chỉ bật đèn 
 mà không cho chó 
 Đường liên hệ tạm thời 
 ăn nhiều lần thì hiện dần mất đi
 tượng gì sẽ xảy ra? 
 Tại sao?
➔Lượng nước bọt tiết 
ra ít dần, cuối cùng 
ngừng tiết. Hiện tượng 
này gọi là ức chế tắt 
dần.Do không được 
củng cố nên đường 
liên hệ tạm thời dần 
dần bị mất. - Phản xạ có điều kiện dễ mất đi nếu 
không được củng cố thường xuyên.
 -Ý nghĩa:
 + Đảm bảo cơ thể thích nghi với môi 
 trường và điều kiện sống luôn thay đổi
 + Hình thành các thói quen tập quán tốt
- Giúp các nạn nhân nghiện (ma tuý , thuốc lá ) 
có thể cai nghiện được
- Hình thành thói quen tốt trong học tập , lao 
động và bảo vệ môi trường. Tính chất của PXKĐK Tính chất của PXCĐK
1. Trả lời các kích thích 1- Trả lời các kích thích bất 
tương ứng hay kích thích kỳ hay KT có điều kiện( đã 
không điều kiện được kết hợp với kích thích 
 không ĐK một số lần)
2. Bẩm sinh 2-2 ?- Được hình thành trong đời 
 sống, qua học tập, rèn luyện.
3.3- ?Bền vững. 3- Dễ mất khi không củng cố.
4- Có tính chất di truyền , 44-- ? Có tính chất cá thể, không di 
mang tính chất chủng loại truyền.
5-- Số? lượng hạn chế 5- Số lượng không hạn định
6- Cung phản xạ đơn giản 6- Hình thành đường liên hệ 
 tạm thời
7- Trung ương nằm ở trụ não 77-- ?Trung ương TK chủ yếu có sự 
và tủy sống. tham gia của vỏ não • Mối quan hệ :
+ Phản xạ KĐK là cơ sở để thành lập phản xạ CĐK
+ Phải có sự kết hợp giữa một kích thích có điều kiện với 
 một kích thích không điều kiện ( Trong đó kích thích 
 có điều kiện phải tác động trước kích thích không điều 
 kiện một thời gian ngắn) Dặn dò
-Học bài trong vở, trả lời các câu hỏi SGK.
- Xem trước bài 53 “ Hoạt động thần kinh 
cấp cao ở người”.
- Tìm các tư liệu có liên quan đến hoạt động 
thần kinh cấp cao.