Bài giảng Ngữ văn 8 - Tiết 84+85+86: Phân tích một tác phẩm thơ

 Kĩ thuật trình bày 01 phút: 
 1. Nêu tên một tác phẩm thơ Đường luật mà em yêu thích 
(trong SGK hoặc ngoài SGK). Hãy đưa ra một vài lời đánh 
giá về tác phẩm thơ đó. 
2. Sau khi đọc hiểu một bài thơ Đường luật, chúng ta cần 
lưu ý những điều gì? TIẾT 84,85,86 
 VIẾT I. Tìm hiểu yêu cầu của kiểu bài văn phân tích một bài thơ 
 1. Theo em, bài văn phân tích 
 một tác phẩm thơ cần đáp ứng 
 những yêu cầu gì? 
 2. Hãy chỉ ra những điều cần lưu 
 ý thực hiện việc phân tích một 
 tác phẩm thơ? I. Tìm hiểu yêu cầu của kiểu bài văn phân tích một bài thơ 
1. Định hướng 
1.1. Khái niệm 
- Phân tích một tác phẩm thơ là chỉ ra và làm rõ những điểm nổi bật 
(thành công, có thể cả hạn chế) trong nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. 
- Người viết cũng có thể đi sâu tìm hiểu từng vấn đề, nêu những nhận xét riêng 
của bản thân về tác phẩm. 
- Tác phẩm thơ có thể là bài thơ hoặc tập thơ. I. Tìm hiểu yêu cầu của kiểu bài văn phân tích một bài thơ 
 1. Định hướng 
 1.2. Điều cần chú ý 
 - Đọc kĩ tác phẩm, xác định nội dung và các yếu tố hình thức nổi bật. 
 - Chỉ ra giá trị của các yếu tố hình thức trong việc thể hiện nội dung, chủ 
 đề của tác phẩm, nhất là các sáng tạo độc đáo của người viết. 
 - Xác định các luận điểm trong bài viết, lựa chọn các bằng chứng từ bài 
 thơ cho mỗi luận điểm. 
 - Liên hệ, so sánh với các bài thơ có cùng đề tài, chủ đề, thể loại để làm sáng 
 tỏ thêm giá trị của bài thơ được phân tích. 
 - Suy nghĩ, nhận xét về những thành công và hạn chế (nếu có) của bài thơ, về 
 giá trị, sự tác động của tác phẩm đối với người đọc cũng như bản thân em. II. LUYỆN TẬP - THỰC HÀNH 
 VIẾT THEO CÁC BƯỚC 2. Thực hành 
2.1. Thực hành viết theo các bước Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
 Phiếu học tập 01: Chuẩn bị 
 Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
Dạng bài cần triển khai là gì? .......................................................................... 
Xác định vấn đề mà đề bài yêu cầu người viết ........................................................................... 
cần bàn luận là gì? ........................................................................... 
Xác định chủ đề và một số nghệ thuật nổi bật .......................................................................... 
trong bài thơ? .......................................................................... 
Em dự định sẽ dùng những bằng chứng nào .......................................................................... 
cho bài viết? .......................................................................... Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương
 a. Bước 1: Chuẩn bị: Xác định yêu cầu của đề bài. 
 - Kiểu bài: nghị luận (về tác phẩm thơ) 
 - Vấn đề nghị luận: Bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương. 
 - Nội dung bài viết: làm rõ đặc sắc về nội dung (chủ đề) và nghệ thuật của 
 bài thơ. Nêu được cảm nhận của bản thân về bài thơ. 
 - Phạm vi dẫn chứng: Sử dụng dẫn chứng trong bài thơ và các tác phẩm 
 cùng đề tài. PHIẾU HỌC TẬP 02- PHIẾU TÌM Ý 
 Tìm ý cho bài viết bằng cách trả lời câu hỏi 
 Định hướng Dự kiến 
1. Chủ đề của bài thơ là gì? Chủ đề: 
2. Nghệ thuật trào phúng của bài thơ có gì đặc sắc? Nghệ thuật trào phúng: 
+ Trần Tế Xương đã chọn những hình ảnh nào của khoa thi Hương + Những hình ảnh đặc sắc: 
năm Đinh Dậu? Hình ảnh đó có gì đặc biệt? ................................................. 
+ Việc lựa chọn từ ngữ để khắc hoạ các hình ảnh trên có gì độc + Từ ngữ đặc sắc để khắc họa hình 
đáo? Có thể thay bằng các từ ngữ khác được không? ảnh trên:............................................. 
+ Tác giả đã vận dụng các phép đối như thế nào để nghệ thuật trào + Phép đối......................................... 
phúng được phát huy triệt để? 
3. Các hình thức nghệ thuật trên đã làm rõ cho chủ đề bài thơ như Tác dụng: thể hiện nội dung:............. 
thế nào? .. 
4. Đánh giá được thành công của bài thơ (về nghệ thuật, nội dung, ................................................. 
đề tài,) ................................................. Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
a. Bước 1: Chuẩn bị: 
b. Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý 
* Tìm ý: 
- Chủ đề của bài thơ: phê phán thực trạng thi cử ở thời kì đầu của chế độ thực 
dân, nửa phong kiến; cảm thán cho tình trạng bi thảm của nền Nho học nước nhà 
trước nỗi nhục mất nước. 
- Nghệ thuật trào phúng trong bài thơ: 
+ Hình ảnh: tả thực cảnh trường thi: sĩ tử, quan trường, quan sứ, mụ đầm. 
+ Nghệ thuật sử dụng ngôn từ thể hiện cụ thể: Từ tượng thanh “ậm ọe”, từ 
tượng hình “lôi thôi”; ngôn ngữ đời thường, đậm tính khẩu ngữ, được sử 
dụng linh hoạt “miệng thét loa”, “vai đeo lọ” “quan sứ, mụ đầm”; đảo ngữ: 
“lôi thôi sĩ tử”, “ậm ọe quan trường” Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
 a. Bước 1: Chuẩn bị: 
 b.Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý 
 * Tìm ý: 
 + Nghệ thuật sử dụng phép đối: 
 - Đối từ loại, đối hình ảnh giữa hai câu thực: “sĩ tử - quan trường”, giữa 
 hai câu luận: “quan sứ - mụ đầm”; đối nhau trong hình ảnh được tạo nên ở 
 hai câu thực với hai câu luận: “sĩ tử, quan trường” đối với “quan sứ, mụ 
 đầm”. 
 => Các hình thức nghệ thuật đã làm nổi bật chủ đề của bài thơ: Bức 
 tranh hiện thực ghi lại một thời kì đau thương trong lịch sử khoa cử 
 của dân tộc. Nỗi đau đớn, xót xa, sự nhục nhã trước hiện thực đau 
 thương của lịch sử khoa cử của dân tộc. Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
 Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm. và đưa ra 
 bài 
 Mở ý kiến chung về bài thơ 
 Lập dàn ý 
 Nêu chủ đề và phân tích chủ đề. 
 (Sắp xếp các 
 Thân 
 ý đã tìm Phân tích nghệ thuật bài thơ để làm sáng tỏ chủ đề: 
 bài 
 được theo bố 
 Đánh giá đặc sắc về nội dung và nghệ thuật 
 cục ba phần) 
 Mở rộng, liên hệ các tác phẩm cùng đề tài. 
 Khái quát lại cảm xúc, suy nghĩ của bản thân về 
 bài 
 Kết yếu tố nội dung hoặc nghệ thuật đặc sắc đã trình 
 bày. Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
 * Hướng dẫn viết 
1. Mở bài 
- Giới thiệu tác giả: Trần Tế Xương là một nhà thơ tiêu biểu của văn học trung 
đại Việt Nam. Thơ ông chất chứa nhiều suy tư, cảm xúc của mình về xã hội 
đương thời– buổi giao thời cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX. 
- Giới thiệu bài thơ: “Vịnh khoa thi Hương” là một trong những bài thơ Nôm, 
viết theo thể thất ngôn bát cú tiêu biểu của Trần Tế Xương 
 - Ý kiến chung về bài thơ: Đây là một bài thơ trào phúng đặc sắc, tác giả 
dùng tiếng cười để phê phán thực trạng khoa cử ở thời kì đầu chế độ phong 
kiến nửa thực dân, Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
2. Thân bài 
2.1. Nêu chủ đề và phân tích chủ đề 
 Trần Tế Xương sống vào buổi giao thời khi mà một xã hội lỗi thời đang 
tắt và một xã hội tuy mới mẻ nhưng hỗn độn đang hình thành. “Vịnh khoa thi 
Hương” được sáng tác năm 1897, khi ông tham gia kì thi Hương tại Hà - Nam. 
Qua việc miêu tả quang cảnh một kì thi, Trần Tế Xương đã phê phán thực 
trạng thi cử ở thời kì đầu của một chế độ thực dân, phong kiến; cảm thán 
cho tình trạng bi thảm của nền Nho học nước nhà trước nỗi nhục mất nước. Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
2. Thân bài 
2. 2. Phân tích nghệ thuật theo bài thơ để làm sáng tỏ chủ đề: 
* Hai câu đầu: nhà thơ giới thiệu về kì thi Hương: 
 “Nhà nước ba năm mở một khoa 
 Trường Nam thi lẫn với trường Hà” 
- Câu thơ với nhịp thơ 2/2/3, cách sử dụng từ ngữ trang trọng “nhà nước, mở 
một khoa”. Từ “nhà nước” là từ mới, xuất hiện khi thực dân Pháp đô hộ, lập nên
một thể chế kìquái . Đây chính là điều bất thường của kì thi. 
-> Hai câu đề với kiểu câu tự sự có tính chất giới thiệu kì thi Hương năm 1897, 
dự báo một sự ô hợp, nhốn nháo, thiếu nghiêm túc trong thi cử buổi giao thời. Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
 Thân bài 
2. Phân tích nghệ thuật theo bài thơ để làm sáng tỏ chủ đề: 
* Bốn câu thơ tiếp (hai câu thực và hai câu luận) với bút pháp tả thực, tác giả 
tái hiện cảnh trường thi vô cùng chân thực, sống động: 
- Nghệ thuật sử dụng phép đối được sử dụng vô cùng đặc sắc. Đối về từ loại; 
Đối về hình ảnh 
-> Tác dụng: 
+ Khắc họa một cách chân thực, sống động quang cảnh lộn xộn, phản cảm, 
nhục nhã trong kì thi Hương ở trường thi Hà Nam Đề bài: Phân tích bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của Trần Tế Xương 
2. Thân bài 
2.2. Phân tích nghệ thuật theo bài thơ để làm sáng tỏ chủ đề: 
* Bốn câu thơ tiếp 
- Nghệ thuật sử dụng ngôn từ: 
+ Từ tượng thanh “ậm ọe”, từ tượng hình “lôi thôi” 
+ Ngôn ngữ đời thường, đậm khẩu ngữ, được sử dụng linh hoạt 
+ Đảo ngữ: 
- Tác dụng: Bốn câu thơ miêu tả chân thực bức tranh trường thi láo nháo, lộn 
xộn, ô hợp. Hình ảnh các sĩ tử thì mang vẻ luộm thuộm, khôi hài, bệ rạc. Tin 
tức chính quyền bỏ thi chữ Hán, bắt thi chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp khiến họ 
lo lắng, hoảng loạn.